Da nosa acordanza

A VOLTAS COA TAZA CUNCA

2012-02-26T02:20:00.001-08:00

Tradicionalmente a nosa xente empregou xerras e cuncas para beber o viño. A copa de cristal era un articulo de luxo que tardou en impoñerse entre nós. Aínda nos anos setenta os carteis das festas do viño empregaban como símbolo o recipiente tradicional. Porén, non hai dúbida que a copa de cristal ten varias avantaxes incuestionables por sobre da taza enxebre: entre outras, a transparencia permite apreciar mellor o matiz cromático do viño e a redución da apertura superior posibilita catar acaidamente o seu recendo. Teño por certo que a difusión da copa de cristal supuxo unha avance no desenvolvemento do padal colectivo, expresión inequívoca do progreso da enoloxía galega.
Agora ben, resultaría reducionista concibir esta modernización como un proceso antitético coa tradición enolóxica do país. Temos dúas culturas do viño: dunha parte, a moderna, da vinoteca, a adega industrial provista de depósitos de metal, a botella, copa e decantadora de vidro; e da outra, a tradicional, da taberna, a adega artesán dotada de cubas e pipotes de madeira, a xerra de barro e a cunca de porcelana. Esta última está en vías de extinción pero aínda resultaría posible preservar os seus elementos máis estimables, coas súas formas de sociabilidade asociadas, para gozar deles entre nós e mesmo tamén para poñelos en valor como recurso turístico, considerándoo como unha das facianas da cultura popular de Galicia. Neste senso, sería desexable que houbera unhas rutas do viño artesán artelladas coas xa existentes punteadas polas modernas bodegas.
Baixo este prisma, a cunca non se debera perder. Beber o viño nela ten unha graza distinta á de trasfegalo mediante a valéndose da copa. A súa presenza evoca un mundo tradicional de feiras, romaxes e convivencia achegada e cordial. Mal andaremos se esquecemos o noso xeito tradicional de vida, aínda que só sexa como motivo inspirador. E, que se lle vai facer, nós vimos da cunca e non da copa! Por algo escribía Cunqueiro: "Eu podía darlle unha volta ao país coa taza cunca do meu apelido na man". Malamente o podería facer cunha copa.

Presentado en Compostela el libro ‘Valentín Paz-Andrade,

2012-02-09T13:50:00.000-08:00

Presentado en Compostela el libro ‘Valentín Paz-Andrade, a memoria do século XX’Su figura centrará este año los actos del 17 de Mayo, Día das Letras GalegasM

La librería Couceiro de Santiago de Compostela acogió el pasado 1 de febrero la presentación de una edición renovada y ampliada de este libro que plasma largos diálogos con Valentín Paz-Andrade (1898-1987). A este escritor, intelectual, militante del galleguismo y empresario del sector pesquero se le dedica el ‘Día das Letras’ 2012, que se celebra con una gran cantidad de actos, tanto en la Galicia territorial como en la Galicia exterior.

Inicialmente, el periodista Tucho Calvo publicó este volumen en 1998, cuando se cumplía el centenario del nacimiento del polígrafo pontevedrés, y en él vertía las conversaciones grabadas con Paz-Andrade unos años antes (1982) en su domicilio vigués de Samil. Por aquel entonces la obra –de casi 500 páginas– veía la luz con el sello editorial de Ediciós do Castro, y en esta nueva entrega es Biblos quien pone los ejemplares actualizados en las librerías, al servicio de los lectores. Ediciós do Castro va muy unida al nombre de Isaac Díaz Pardo (1920-2012), el artista e intelectual galleguista recientemente fallecido.
Xavier Castro Pérez, profesor de Historia en la Universidad de Santiago de Compostela, aludió en su disertación a los vínculos convergentes entre Valentín e Isaac en la Galicia del siglo XX. Xavier Castro agradeció al autor del libro la inclusión al final del mismo de un útil índice onomástico, que lo convierte en una eficaz obra de consulta sobre Paz-Andrade –“uno de los personajes con más fuste en Galicia”– y su tiempo. El citado historiador de la USC destacó, además, dentro de la biografía polifacética del autor homenajeado en las Letras Galegas 2012, sus trabajos como escritor y poeta, su vinculación profesional a la patronal pesquera viguesa, a la empresa Pescanova, a la FAO de Naciones Unidas; su compromiso cívico y político, su estrecha relación con Castelao y la admiración por Valle-Inclán. Asimismo subrayó el papel de V. Paz-Andrade como director de la revista ‘Industrias Pesqueras’ y, siendo muy joven, editando desde Vigo el innovador periódico ‘Galicia’ (1922), de reconocida importancia en la historia de la prensa gallega.
Tucho Calvo se congratuló por esta nueva edición puesta al día, que nos transmite mucho de la personalidad de un hombre entregado completamente a Galicia, “que tuvo siempre a Galicia como tarea” y que nos ha dejado un gran legado. Valentín abogado, periodista, poeta, empresario, especialista en temas pesqueros… “y de una vida muy azarosa. Porque éste también se muestra –dijo– como un libro de aventuras, si conocemos el periplo vital de Paz-Andrade y su condición de viajero incansable, buscando nuestra apertura al mundo”.
Uno de los libros de Valentín Paz-Andrade –‘Galicia como tarea’– había sido publicado en 1959 por Ediciones Galicia del Centro Gallego de Buenos Aires.

http://www.espanaexterior.com/seccion/Galicia/noticia/269507-Presentado_en_Compostela_el_libro_Valentin_PazAndrade_a_memoria_do_seculo_XX(c) 2012, espanaexterior.com (http://www.espanaexterior.com)

Libro de Xosé Fortes: "Cuando las derrotas otorgan la victoria". Comentario de Xavier Castro

2012-02-06T13:02:00.000-08:00

Batallas perdidas dun home de ben
Xosé Fortes: "Cuando las derrotas otorgan la victoria", Destino, Barcelona, 2011. Comentario publicado en “Protexta”, revista de libros editada por “Tempos Novos”.

Nas enquisas realizadas por algúns medios de comunicación para establecer o catálogo dos VIP’S de Galicia adoitan aparecer deportistas, estrelas mediáticas, algún empresario de éxito e mesmo banqueiros (revelados recientemente como prominentes zampabollos), mais non personalidades de verdadeiro fuste consagradas a tarefas menos ostensibles, pero extraordinariamente útiles para a sociedade, como é o caso de Xosé Fortes Bouzán.
O me oficio de historiador me leva a soster que Xosé Fortes é un dos protagonistas máis conspicuos da Galicia da segunda metade do século XX. Poucas máis figuras vexo tan completas, suxestivas e valiosas. En efecto, ademais dun gran profesional, Fortes é tamén unha persoa optimista, amable, cercana, modesta, simpática e divertida, como ben poden acreditar os seus coñecidos e amigos que gozan do seu trato persoal, e o propio feito de que non desdeñara formar parte da cooperativa de bebedores axuntada baixo o irónico título de A Santa Sede.
Ademais de terse desempeñado como capitán do exército comprometido coa democracia, Xosé Fortes realizou outras moitas actividades relevantes.
Estivo ao fronte da equipa que con moi poucos recursos económicos conseguiu poñer en pé, no ano 1976, Vagalume, unha revista infantil e xuvenil que foi pioneira no emprego da lingua galega. Obtivo unha licenciatura na Universidade de Santiago e oficiou como profesor de Historia e director dun instituto de Pontevedra que revolucionou cun ambicioso programa de actividades culturais e educativas. O seu entusiasmo pedagóxico como ensinante que teimaba en inculcar o sentido crítico nos seus alumnos levouno a promover a extensión cultural mediante un programa radiofónico, Historia viva, no que colaboraron relevantes cultivadores da historiografía galega.
Foi elixido concelleiro nunha candidatura galeguista, no ano 1979, e dende esta responsabilidade política fixo canto puido por poñer un pouco de cordura no desorde urbanístico pontevedrés. Demostrou asemade preocupación polos problemas ecolóxicos e medioambientais, participando co seu íntimo amigo Cesar Portela na defensa dunha zona de notable valor ecolóxico, a Xunqueira, ameazada por unha intervención agresiva.
Non sen sorpresa, puidémolo ver moitos nun orixinal programa da TVG, Viaxeiros da lus. De engádega, a Universidade Internacional Menéndez Pelayo reparou nos seus merecementos e nomeouno coordinador en Pontevedra dos cursos de verán, labor que desempeñou entre os anos 1998 e 2005, onde tivo ocasión de colaborar co mestre de historiadores que é Ramón Villares.
Fortes é un home de férrea vontade e notable capacidade de traballo e, deste xeito, foi quen de realizar unha relevante actividade como escritor como o testemuñan as súas colaboracións na prensa e nos libros de investigación histórica que dou ao prelo. Salienta en primeiro lugar a Historia de la ciudad de Pontevedra, publicado na Editorial de La Voz de Galicia, no ano 1993, obra moi completa e de auténtica referencia no eido da historia local. En relación con esta mesma temática, publicou primeiro La Ría de Pontevedra (1986), e máis tarde Pontevedra en el espejo del tiempo (1995) e A memoria de Pontevedra (2001). Continuou, pois, a afondar no estudo histórico desta cidade e o seu entorno e na actualidade prepara unha segunda entrega, baixo unha perspectiva nova e cunha clara vontade literaria que sen dúbida vai ser unha achega senlleira á historiografía galega.
Por parte, Fortes non esqueceu nunca que foi un neno de aldea, orfo de guerra e fillo dunha muller que dispuña de recursos económicos moi escasos para pagarlle unha educación. O mestre da localidade contribuíu a espertarlle o interese pola cultura e cando rematou o Bacharelato non encontrou mellor xeito de abrirse camiño na vida que recorrendo ao ingreso na Academia Militar, pero sen deixar en ningún momento de cultivar o seu intelecto dun xeito autodidacta. Tras moitos avatares, no ano 2008, publicou unha monografía de extraordinario interese: Caroianos: unha viaxe pola nosa historia rural, feita en colaboración con Germán Fortes e beneficiándose de contribucións varias de César Portela, Marcial Gondar e Sergio Portela. O estudo histórico, rigoroso e moi completo da súa aldea, na que constatou como a introdución do cultivo do millo marcou un antes e un despois na vida das súas xentes, non foi apreciada só polo gremio dos historiadores senón tamén por lectores de variadas inquedanzas. Un deles, Méndez Ferrín, encontrou a obra engaioladora e suxestiva.
A peripecia vital de Xosé Fortes estivo marcada pola súa condición de militar. Tivo o coraxe de sumarse á clandestina Unión Militar Democrática (UMD), arriscando a súa carreira profesional e mesmo o sustento da súa familia, e ben certo é que tivo que pagar un alto prezo por asumir este compromiso: foi acusado de "conspiración para a rebelión", expulsado do exército por un consello de guerra e condenado a catro anos de cadea. Pero, ao cabo, converteuse nun heroe da democracia española, quedou rehabilitado en 1987 e mesmo recibiu, no ano 2009, a medalla ao Mérito Militar do Ministerio de Defensa. Pasou, xa que logo, do inferno á gloria. Cuando las derrotas otorgan la victoria (2011) refire a historia da UMD ollada por un testigo privilexiado que fixo “investigación participante”. Sen dúbida é a mellor historia das varias que se teñen publicado sobre este relevante aspecto da Transición española. Fortes aborda a cuestión co seu habitual rigor, cunha pretensión de obxectividade e unha ollada comprensiva, amén do distanciamento que resulta humanamente posible. O libro está francamente ben escrito e resulta ameno e interesante, mercede a orixinal técnica narrativa que emprega, afastada do tradicional enfoque cronolóxico. Diante dunha obra como esta, un comentarista como quen isto asina, que non fixo a mili, ten a tentación de cadrarse e poñerse no primeiro tempo de saúdo.

A PROPÓSITO DO PROFESOR HERMINIO BARREIRO

2012-02-04T16:36:00.000-08:00

”A propósito de Herminio Barreiro”,
Artigo de Xavier Castro, no Anuario Galego de Historia da Educación. Sarmiento (Revista editada por las tres universidades de Galicia), nº 15, Outono, 2011, pp. 59-67.

Estas breves liñas están dedicadas a quen foi un amigo moi achegado e benquerido, a quen tiven a fortuna de tratar no derradeiro tramo da súa vida, que comprende aproximadamente os últimos vintecinco anos: Herminio Barreiro. Están escritas cun talante evocador e un chisco saudoso, e talvez parezan tinguidas / pergueñadas cun certo aire rousseauniano, ao xeito das “Ensoñacións dun paseante solitario”. Son estas as lembranzas e cavilacións dun seu amigo, contento –nin que dicir ten-, de estar aínda con vida e atristurado tamén por estar un pouco máis só (ambigüidades da urdime sentimental trabada no magma da conciencia dese “eu” complexo que nos constitúe, do que nos falan narradores como Javier Marías, na súa recente novela Los enamoramientos). Iran combinados estes comentarios con algunhas alusións á figura do conspicuo pensador Jean-Jacques Rousseau, que marcou profundamente o quefacer intelectual de Herminio, como se percibe nunha parte estimable da súa produción científica e quedou patentemente reflectido así mesmo nas súas memorias. Dou en pensar que tamén poderá ter algún interese establecer unha sorte de parangón entre ámbolos dous, a xeito de “vidas paralelas”, aínda que sexa en esbozo, contrastando o xenio e figura do meu amigo coas calidades do seu ilustre mentor, reparando nomeadamente no que ámbolos dous plasmaron por escrito nas súas memorias: nada menos que unhas “Confesións” no caso do xenebrino, e unhas máis recatadas lembranzas no que concirne ao meu amigo.

Tras varias conversas con el, non moi demoradas nun principio, compartidas con outros amigos comúns, comecei a tratar dun xeito estreito a Herminio con ocasión dunha viaxe a Barcelona, [ano?] onde nos desprazamos un feixe de amigos para asistir a un congreso convocado pola Asociación Española de Historia da Educación. Fomos en dous coches varios profesores da especialidade que eran amigos meus, entre os que estaban Narciso de Gabriel, Antón Costa e Vicente Peña. No coche, nas paradas polo camiño e nos momentos de lecer pola cidade condal, falamos moito e tivemos ocasión de constatar o que son os azares insólitos da vida. De volta, compartimos habitación nun hotel de camiño. Había que aforrar, pois daquela non andaba a nosa economía moi boiante nin as axudas da universidade para desprazamentos a congresos eran o que logo foron, e por iso non collemos alcobas individuais. Herminio queixouse nalgún momento da nosa precariedade relativa, “-¡O puñetero diñeiro!”, exclamou desgustado, en particular cando nos privamos de entrar nun determinado restaurante tentador, en Tolosa, creo recordar. Antón Costa administraba o fondo común cun espírito no que se mesturaban a austeridade franciscana coa severidade espartana, e non estaba disposto a permitir dispendios de gourmets, aínda que ben mirado non pasaban de ser catas nalgunhas especialidades de cociña rexional. Aínda bo foi que en Barcelona puidéramos asistir a un estimulante espectáculo de cabaré, que nos impresionara pola espléndida coreografía de que facía gala. Pero non hai mal que por ben non veña, e foi grazas a este réxime de austeridade que puiden ter unha demorada conversa privada con Herminio cando partillamos habitación. Na miña calidade de profesor bisoño representou para min unha oportunidade moi estimulante poderlle expresar / plantexarlle as miñas coitas e inquedanzas pedagóxicas, cando andaba á procura dun estilo docente na Escola de Maxisterio de Ourense na que profesaba. Doume valiosas pistas e suxestións, pero o do “estilo docente” é algo no que aínda hoxe ando a procura
Herminio tiña calidade de escoita. Paréceme que cumpría a equilibrada regra do fifty / fifty: a metade do tempo falar, a outra metade escoitar. Pasoume o mesmo que a outras moitas persoas, quedei engaiolado pola súa sinxeleza e ausencia total de pedantería, cousa infrecuente no ámbito académico. Eran moi salientables nel a cordialidade e a calidez na amizade. Era ademais, de moi bo trato, por ser xovial, de talante optimista, provisto se sentido do humor e de simpatía. Tampouco o seu saber tiña nada do estiramento académico usual, e era ademais ben pouco especializado; pola contra, era notablemente diverso, consecuencia dunha curiosidade universal e a conseguinte amplitude do seu abano de lecturas. Nas nosas conversas eu procuraba dedicar un apartado para preguntarlle polo que estaba lendo; sempre compaxinaba a lectura de varios libros a un tempo –cousa moi propia dos bos letraferidos, xente que sente correr tinta en ves do sangue polas veas-. Facía un percorrido somero por todos eles, dando algunha pincelada descritiva, pero sen deterse demasiado. Na conversa informal, non gustaba de pararse e afondar nun tema concreto, fose un libro ou ben outro asunto. Non gustaba de ficar ancorado nun caladoiro concreto. O seu espírito amaba a diversidade. E isto facía moi amena a súa conversa. Falaba das cousas, falaba del –era discreto, máis non reservado- e tamén preguntaba polo seu interlocutor interesándose de certo pola vida dos demais. Xa que logo, non incorría na actitude característica dos prepotentes, que cando se senten máis importantes que os seus interlocutores, por ostentaren se cadra un rango académico superior, endexamais preguntan polo que lles pasa aos demais, aos que teñen por mindunguis, admitindo unicamente os seus asuntos como tema de conversa.
Herminio practicaba con sabedoría a arte do diálogo e estaba tamén dotado dunha excelente memoria que nutría o seu discurso. Tampouco convén esquecer que ademais falaba ben e podía ser moi elocuente, persuasivo e mesmo sedutor. Neste senso, librouse dos padecementos de Rousseau, que sufriu moito por isto ao traveso da súa vida e chegou a sentirse indefenso nalgunha ocasión crítica, por mor da súa torpeza como orador, como el mesmo recoñeceu.
O meu amigo era un home conciliador e contemporizador. Resultaba certamente difícil entrar en conflito con el, pois el adoitaba esguellar as tensións nas súas relacións persoais. Eu teño isto por virtude, pero nalgún caso debo que recoñecer que me pareceu casque defecto no meu amigo, por semellarme condescendente de máis. Claro que probablemente o defecto será máis ben meu, xa que por veces non podo evitar que algunhas pingueiras de sangue xacobina me enturben de súpeto a razón… Herminio esquivaba, non sen cortesía, ás persoas que non lle simpatizaban, como fixo nun determinado momento con historiador José Antonio Durán, que non valorou ben a súa contribución a un libro, autosecuestrado polo banco que o financiara: o actual BBVA. Non lle gustaba a actitude arrogante e egótica do historiador e tampouco apreciaba a súa liña de historiografía social centrada no estudo de peripecias e biografías de persoeiros (case sempre de segunda orde) pero rara vez orientada cara a investigación dos suxeitos colectivos.
Era Herminio un home ben temperado. Non se deixaba tentar pola vaidade nin apenas pola ambición, quizais pensando con Borges, que, ao cabo, non somos máis que “o olvido que seremos”. Teño para min que esta actitude lle aforrou algúns problemas, pero tamén limitou se cadra o seu horizonte profesional. Poño por caso, non quixo expoñerse a pasar polo trago –que presumía abafante: -“Non estou disposto a que me xulguen”, dicía- dunha oposición a cátedra da Universidade. En termos xerais, a súa actitude comedida, prudente, morixerada, aforroulle pesares na vida. Teño a impresión que a súa existencia discorreu sen graves contratempos. Agás a expulsión do corpo do maxisterio e o encarceramento que padeceu o seu pai, traxedia que pairou sobre os seus anos de infancia. E por suposto, o calvario da enfermidade (en realidade dúas doenzas sumadas) polo que tivo que pasar durante case os dous últimos anos da súa existencia. Pensándoo ben, no capítulo de amarguras, non foi isto último grao de anís precisamente!
Foi notable o pudor e a discreción con que afrontou a enfermidade, quitándolle importancia e evitando a toda costa o vitimismo. Afrontou a morte con estoicismo, e creo que sen excesivo pánico, tal como preconizaba Montaigne –outro dos maître a penser, para os “afrancesados” como Herminio- nos seus Essais; escritor, por certo, con quen ten quizais tivo Herminio maior similitude de rexistros que con Rousseau. Case o remate dos seus días, comentoulle a Narciso de Gabriel, cando este conseguiu velo superando o pudoroso muro defensivo do que se arrodeou: -“Eu xa vivín o que tiña que vivir”. Díxolle isto sen patetismo cando aludía aos coidados tan só paliativos que estaba a recibir na fase terminal da súa enfermidade.
Porén, era Herminio unha persoa leda e afectuosa con todos, non só coa familia –á que quixo de maneira especialmente intensa- en franco contraste cos que padecen a cardiopatía social de restrinxir o amor e a lealdade ao estrito ámbito familiar, e alén del parécelles ben que impere o frío imperio da selva. Foi amante da vida e dos goces que esta pode ofrecer: unha boa comida, un bo viño e naturalmente tamén os praceres sociais, como a conversación. Amoláballe a contabilidade cicatera e benthamiana, o feito de ter que privarse de praceres, como o de comer os pratos propios nun restaurante aceptable da localidade pola que pasábamos, como xa mencionei. Gustábanlle a cervexa, o viño –nomeadamente o albariño elaborado polo seu pai, en Sisán. O ron, que probablemente lle recordaba a Cuba e a súa revolución coa que simpatizou abertamente ata o final dos seus días. Tampouco lle puña reparos ao whisky, desouvindo as voces que tildan de imperialista a este licor destilado. En resumidas contas, eu vexo a súa figura aureolada cun halo de razoable e simpático hedonismo. Nunha ocasión comentoume unha frase que lle fixera moita graza do novelista e crítico de arte, John Berger, segundo a cal, nesta a vida un non pode conseguir a todas as mulleres que desexa. Pero hai que intentalo!, dicía.
Agora ben, aínda sendo de mentalidade aberta e crítica tiña as súas fixacións ou anclaxes ideolóxicos. Pasoulle co marxismo, ao que mantivo a súa adhesión contra vento e marea ata o remate da súa vida, namentres que a abrumadora maioría dos que nos reclamábamos adherentes de dito credo revolucionario, e éramos un pouco máis novos, abandonábamos de mellor ou peor grao, e non sen sentirmos desencantados, ese vello galeón que víamos que quedara penosamente desarborado polas galernas da Historia. Creo que foi esta unha cuestión xeracional, que afectou a moitos dos máis senlleiros expoñentes da súa quinta: a Vázquez Montalbán, por mencionar un caso resoante. Eu aturaba tamén mal a súa adhesión ao castrismo nestes últimos anos, cando a fiasco da revolución se fixo evidente e o afán autoritario de Fidel Castro por manterse a ultranza no poder semellábame –e sígueme parecendo- repudiable. Sobre estas cuestión eu non conseguía entablar un diálogo sosegado con Herminio, que se sentía probablemente acuciado polas críticas enconadas de moita xente, polo que a respecto disto eu me atiña ao discreta máxima que proclama que a mellor palabra é a que non se di.

Remexer na memoria non lle facía particular graza a Herminio, e aínda así resolveuse a escribir as súas lembranzas -que teñen, por certo, moi pouco de autobiografía íntima-, ao que se determinou antes de saber que padecía dúas enfermidades graves superpostas: unha do corazón, que foi a primeira en manifestarse e dun xeito brusco e inesperado: namentres agardaba na cola dunha entidade bancaria doulle un desmaio que provocou a caída ao chan, no que bateu coa cabeza dándose un golpe serio; a outra, a leucemia, que el pudorosamente se negou a desvelar aos seus amigos, dicíndonos que só padecía unha anemia. Decátome agora de que quizais xa barruntaba entón algún mal, e comezaba a ter conciencia dos límites do seu horizonte vital previsible (como temos todos a partir dos cincuenta anos) pero agudizado ademais polo feito de advertir esporadicamente algúns preanuncios fisiolóxicos a xeito de molestias varias, ou “corpo desgustado”, para dicilo cunha expresión divulgada polo doutor García Sabell na súa pescuda verbo antropoloxía médica do doente galego. Dixérame nunha ocasión cando tomábamos unha caña no restaurante Caney: –“A diferencia entre a mocidade e a vellez é que cando eres novo o corpo é como se non existira, non da ningún sinal de trastorno e dispos del a túa libre vontade. En cambio, cos anos, o corpo non para de menifestarse suscitando malestar. Por exemplo, eu agora mesmo sinto molestias nun pé”.
Herminio declaraba paladinamente, xa no título das súas memorias, que “recordar doe”. A relación do seu ilustre mentor intelectual, Jean-Jacques Rousseau, co seu pasado tampouco foi moi doada. En efecto, Rousseau sinalaba sobre esta cuestión que: “Los dulces recuerdos de mis bellos años, pasados con tanta tranquilidad como inocencia, me han dejado mil gratas impresiones, que me halaga de continuo recordar. Pronto se verá cuán diferentes son los del resto de mi existencia. Recordarlos es renovar su amargura. Lejos de agriar la de mi situación con estos tristes recuerdos los evito cuanto puedo; y a veces lo he logrado hasta el punto de no poder hacerlos revivir cuando me ha convenido. Esta facilidad de olvidar los males es un consuelo que el cielo me ha concedido en medio de los que un día la suerte debía acumular sobre mi. Mi memoria, que únicamente me recuerda los objetos agradables es el feliz contrapeso de mi espantada fantasía, que sólo me hace prever desdichas en el porvenir” .
Porén, como memorialista, Herminio se sitúa nas antípodas de Rousseau. Este declaraba expresamente cales eran as súas pretensións: “El verdadero objeto de mis confesiones es hacer comprender exactamente mi interior en todas las situaciones. He prometido la historia de mi alma; y para escribirla con fidelidad, no necesito otros recuerdos: me basta, como lo he hecho hasta aquí, entrar dentro de mi mismo” . Manifesta con rotundidade que desexa facer unha obra novidosa no seu xénero: confesar de xeito franco e non apoloxético a súa vida, incluíndo non so os seus feitos e avatares senón tamén os seus sentimentos e desexos. Sen omitir erros, limitacións e carencias, desencontros, fobias, desventuras e miserias.
Herminio, en cambio, declaraba algo que doadamente pode constatar que se achegue as súas memorias: –“Eu falo dos demais, das cousas que pasaron, pero de min mesmo apenas falo”.

O meu amigo tiña unha actitude intelectual peculiar. A propia dun humanista, da caste dos que se adoita dicir que “todo o humano lles interesa”. Era dinámico e activo, pero moi pouco inclinado a promover proxectos (seminarios, congresos, etc.); en cambio, sempre estaba dispoñible para prestar a súa colaboración en cantas actividades o invitaban a intervir. Tamén me parecía a min un chisco disperso e un algo preguiceiro: entregábase a ver espectáculos deportivos e películas sen límite nin taxa pola televisión, nomeadamente cando puido dispoñer dunha antena parabólica que aumentou sensiblemente a oferta de programas en diversos idiomas. Se cadra a súa actitude intelectual non difería moito da de Rousseau cando se autodefinía como un preguiceiro activo: “Ni siquiera tenía un sueldo de renta; pero tenía un nombre y conocimientos; era sobrio y me había desprendido de todas las necesidades más dispendiosas, que son las que nos impone la opinión. Además de esto, a pesar de mi natural pereza, era laborioso cuando quería serlo; y mi pereza no era tanto la de un hombre amigo de no hacer nada como la del que quiere ser independiente y le gusta trabajar a su voluntad. Mi profesión de copista de música no era brillante ni lucrativa; pero era segura. El mundo me aplaudía por haber tenido el valor de abrazarla. Podía estar seguro de que no me faltaría trabajo, y trabajando mucho podía ganar lo suficiente para mí. Todavía me quedaban dos mil francos del producto de El adivino y de mis otros escritos que me permitían no vivir con estrechez; y muchas obras que tenía encargadas me prometían poder trabajar a mi gusto, sin cansar a los libreros, sin excederme y aun aprovechando la ociosidad del paseo. Mi servicio, compuesto de tres personas, que todas se ocupaban en algo de utilidad, no era muy costoso. En fin, mis recursos, proporcionados a mis necesidades y deseos, podían ofrecerme razonablemente una vida feliz y duradera en la posición que me había hecho escoger mi inclinación” .
Este texto ilustra ao propio tempo cal era a actitude de Herminio ante as cuestións económicas, nas que me parece que puña unha atención máis ben escasa. Era unha persoa desinteresada, xenerosa e con moi pouca cobiza. Non aspiraba máis que a un campesiño “bon pasar”, era a súa unha actitude en parte horaciana (pero sen afastarse do mundanal ruído para levar unha descansada vida á sombra exemplar –sombra por excelencia, como é sabido- dos parrais), e dende logo moi roussoniana no que toca ao xeito de vivir e afrontar a vida.
Abundando un chisco máis nesta índole de cuestións, temos que Rousseau sentía por veces unha “invencible preguiza” (sic) –que recoñece explícitamente en diversas ocasións- para a tarefa da escritura e para o cultivo das relacións sociais, o que non poucas veces facía por obrigado compromiso, soñando sempre con retirarse ao campo onde tampouco quixera recibir visitas importunas. E tamén pairou sobre o xenebrino nos últimos anos da súa vida a tentación de incorrer no síndrome de Bartleby, teorizado literariamente por Enrique Vila-Matas. En efecto, repetidas veces, en particular no tramo final da súa existencia, tivo a tentación de abandonar a literatura e a filosofía, actividades que tantas críticas, desgustos e persecucións lle carrexaron .
Herminio era ante todo un pedagogo, un profesor vocacional; a investigación non era para el tan prioritaria. Gustáballe máis o traballo docente que implicaba un contacto humano directo e palpexante, para o cal posuía extraordinarias dotes de comunicador. Comentando a cuestión con algúns colegas que argüían que resultaba máis rendible dedicar a maior parte das enerxías á investigación (xa que estaba máis valorada e polo tanto era o máis axeitado para progresar na carreira docente), e soamente unha escasa fracción do tempo á docencia, el aducía que non o vía así, dando implicitamente prioridade a un valor máis xeneroso e nobre: sinalaba, en efecto, que un artigo de investigación o podían ler cinco, seis, vinte persoas; en cambio, nas clases era posible chegar a centos de mozos. Sentíase ben dando clase, e cumpridamente recompensado –dou en supoñer- ó recibir o testemuño de aprecio e estimanza dos estudantes, que nunca se esquecían del. Recordo que nunha ocasión en Cangas, un feixe de amigos constituímos en cooperativa un pequeno restaurante vexetariano e gastrocultural, que denominamos Lume Manso, que tamén realizaba actividades culturais. Cando estabamos a programalas eu mencionei a posibilidade de invitar a Herminio a que dese unha charla. Resultou que unha das socias, Maite, persoa encantadora e moi dinamizadora na vila, aprobou con entusiasmo a suxestión. Fora alumna del e sentía auténtica veneración por aquel profesor; apuntaba esta moza o seguinte: -“Chegaba a clase cargado cun feixe de fotocopias e dicíndolles aos alumnos segundo avanzaba polo corredor da aula: -Traíovos aquí un texto magnífico, xa veredes como vos vai interesar moito…”. –“E, efectivamente –continuaba Maite-, Herminio facía co seu entusiasmo que a historia da educación nos resultara moi interesante”. Ademais tiña a habelencia de combinar o discurso pedagóxico coa anécdota persoal o que contribuía a salpementar o seu labor. Naquela ocasión estaba previsto que compartira a charla, despois dunha cea temprana, con Bernardino Graña, pero todo eran problemas. –“E que eu non ceo”, dicíame Bernardino, e creo recordar que para Herminio tamén representaba un problema conducir o coche de volta para Santiago xa entrada á noite. Logróuse facer ao cabo o acto, e Maite seguiuno con radiante satisfacción. Cando rematou o coloquio, díxome que se sentira encantada de ter escoitado de novo ao seu admirado profesor, e que por certo lle pareceu que conservaba o mesmo encanto de sempre.
A vocación docente, con reberetes de entusiasmo, se cadra un chisco devecido ao cabo, mantívoa Herminio mesmo nos derradeiros anos, namentres que as tarefas de escrita de investigación xa non o atraían tanto. Pódese constatar neste aspecto un curioso paralelismo con Rousseau, quen na última etapa da súa azacaneada existencia abominou da literatura –polos problemas que lle carrexara- e incorreu no xa apuntado síndrome de Bartleby.

Como queira que nos situemos diante das lembranzas dun profesor que oficia de memorialista, non ten nada de particular que se prodiguen as referencias ao mundo escolar. Esta temática constitúe o seu leitmotiv, explícito e confeso. Os responsables desta publicación saberán disimular a inconveniencia de dicir o que a continuación segue nunha revista de historia do ensino, pero me gustaría poñer de manifesto o feito de que o teimudo andar a darlle voltas ao novelo das cuestións educativas que adoitan estaren expresadas nunha xerga tecnodidáctica recoñezo que a min polo regular me cansa; o abuso de tales estilemas semella para min un asunto intelectual estomagante e latoso. Síntome incapaz de apreciar en tal abordaxe o palpexar vizoso da cultura. Agora ben, ao mergullarme nas memorias de Herminio non teño en absoluto esa sensación de chumbo derretido quentándome os miolos. Polo demais, no trato persoal non se producía tal polarización didactista. Teño por impagable beneficio que non fixera tal, pois os que teiman en falar sempre dunha mesma temática adoitan producir en quen os escoitan un fastío invencible. A conversa do meu amigo era extraordinariamente diversa e amena. Realmente era un estupendo conversador.

Non é casual que a temática da docencia revista tanta importancia nas memorias de Herminio. Teño a impresión de que se recrea con certa deleitación na evocación dos seus anos de infancia, na súa condición de discente. Esta paisaxe da escola pola que andou o “escolino” que Herminio foi, ten por veces unha impronta sentimental e un certo recendo bucólico: “En fin, tardes de inverno na escola, coa neve fóra. Pero tardes de abril e maio, dando clase no campo, á sombra dunha vella e inmensa cerdeira. Aquela árbore era unha metáfora da árbore da que falaba Manuel Bartolomé Cossío citando a Rousseau: o mellor lugar para unha escola é a sombra dunha árbore. Porque alí está o aire, alí está a auga e alí está toda a luz...”. E nesta mesma tesitura, aínda engade: “Lavando aquelas maravillosas pìzarras de man na fonte ou afiando o pizarrín nunha pedra de seixo. Momentos únicos en que si era posible evadirse do entorno e a sempre presente presión ambiental (…) e soñar na soedade do campo, á sombra dunha cerdeira, en primavera”.
Porén, neste tipo de cuestións teño para min que Herminio practicaba un rousseaunianismo matizado. Certo é que estaba dotado dunha aguda sensibilidade para apreciar a beleza da paisaxe e recrearse nela. Todo cunha impregnación moi literaria, nomeadamente nos espazos naturais e as xeografías urbanas que ficaran troqueladas polos poetas que el amaba: Machado, Lorca, Uxío Novoneira, etc. No transcorrer das paseatas que fixen con el puiden decatarme de que el reparaba por veces nalgúns paxaros ou árbores que lle parecían senlleiros. Sorprendeume unha ocasión que admirara un dos formidables eucaliptos que medran na Ferradura de Santiago. Poucos galegos son quen de apreciar esta especie que introduciu en Galicia Frei Rosendo Salvado, a mediados do século XIX, por medio dunhas sementes que plantou en Tui, a súa vila natal. Todos son a dicir que esta árbore invade en exceso os montes do país, ao socaire dunhas repoboacións produtivistas manifestamente abusivas. O paradiso sempre foi concibido como un lugar ameno no que impera a biodiversidade, e conseguintemente a variada foresta, e máis o bo clima, por certo. Únicamente recordo ter escoitado a outro Brais Pinto, Méndez Ferrín, dicir que tampouco había que pasarse no repudio dunha árbore de procedencia australiana, despois de todo medicinal e francamente vistosa, e que tampouco pasaba nada porque houbera unhas poucas ciscadas polo país adiante. Cando paso ao carón do fachendoso eucalipto da Ferradura de Santiago sempre me fai pensar en Herminio, que soubo reparar no seu esplendor incomprendido. Esta árbore lanzal que se despereza cara o ceo simboliza para min a Herminio, que por alí debe andar tamén.
Con todo e con isto, coido que Herminio non era tan bucólico e horaciano como Rousseau, que reitera teimudamente nas Confesións o seu ideal de vida campestre. Vexamos unha mostra: “Yo me sentía nacido para la vida retirada del campo y fuera de ella me era imposible vivir dichoso: en Venecia, con la marcha de los negocios públicos, la dignidad de una especie de representación y el orgullo de ambiciosos proyectos; en París, sumergido en el torbellino del gran mundo, la sensualidad de los convites, el brillo de los espectáculos, los humos de la vanagloria, siempre venían a arrancarme suspiros y a avivar mis deseos los bosquecillos, los riachuelos y mis paseos solitarios. Todos los trabajos a que había podido sujetarme, todos los proyectos de ambición que, como medios, habían animado mi celo, no tenían otro objeto que llegar un día a la paz campestre que en ese instante me lisonjeaba haber logrado” .
Nesta orde de cousas, teño noticia de que cando Herminio residía na casa dos pais, en Sixán (cada vegada máis asiduamente, conforme estes foron avellentando) onde sabía apreciar o bo viño albariño e o tinto espadeiro (unha rareza nos nosos días!) que facía o seu pai na adega familiar, non mostraba o menor interese pola xardiñeiría (nada máis distante da afección a herboristear que practicaba Rousseau). Cando o vían lendo ou descansando ao fresco no verán, e o instaban a facer algo, dicíndolle para animalo que así faría exercicio, retrucaba que el xa traballaba dabondo na Universidade, e que o que quería no campo era descansar. Se cadra, pensaba daquela nas fatigas que pasara de mozo desprazándose polas corredoiras pedaleando nunha pesada bicicleta de ferro e carente de marchas.
Agora ben, o meu amigo non era tampouco un urbanita clásico, afeccionado en exclusiva os praceres sociais que brinda a cidade. Aínda que eu nunca souben que fora afeccionado ao sendeirismo –cada quen ten unha visión parcial e incompleta das demais persoas, mesmo das máis achegadas- enterome polo seu fillo David que era moi afeccionado as paseatas, e mesmo un incansable camiñante. Nisto a semellanza con Rousseau é completa, pois o xenebrino paseaba tanto e tan produtivamente que dicía el mesmo que pensaba cos pes. Nas excursións campestres adoitaba levar un caderniño e un lapis para ir anotando as reflexións e ideas que se lle ocorrían para os seus ensaios e os argumentos para as súas novelas. Por veces facía camiñadas cunha programación previa de temas de reflexión, aínda que tamén levaba a cabo algunhas outras cun propósito meramente recreativo.
Rousseau chegou a último tramo da existencia sentindo gran pesar: desencantado da “quimera do amor” e mesmo desengañado da amizade. Sentía que os seus amigos lle fallaron: “Atormentado, combatido por tempestades de todo género, cansado de viajes y persecuciones durante muchos años, sentía vivamente necesidad del reposo de que mis bárbaros enemigos se complacían en privarme; entonces más que nunca deseaba esta amable ociosidad, esta dulce quietud de espíritu y de cuerpo que tanto había codiciado, y a la que limitaba mi corazón su felicidad suprema, vuelto en sí de las quimeras del amor y de la amistad” .
Non foi o caso de Herminio quen se sentiu arroupado ata o remate da súa vida pola familia e polos seus numerosos amigos que moito o apreciamos. –“E curioso, -dicíame- normalmente cada quen anda por aí, cada un ao seu, pero cando acontece un feito grave, como a miña enfermidade, toda a familia se reprega e forma unha piña para protexer o membro afectado”. Sentíase feliz coa súa xente, que nunca lle escatimou o afecto.

En Meiro-Sur-Mer, como denominou Herminio a miña aldea cando veu pola casa e advertiu que dende alí resulta ben doado dexergar o mar.
Verán do 2011.

Festa da Vendima no Rosal. XAVIER CASTRO

2011-10-18T03:10:00.000-07:00

Festa da Vendima no Rosal: Cata de viños con maridaxe de peixe espada e charla de Xavier Castro
FESTA DA VENDIMA DO ROSAL: A VENDIMA NA NOSA HISTORIA POR XAVIER CASTRO, CON MÚSICA.
http://www.fruga-galiza.org/agv/2011/10/04/festa-da-vendima-do-rosal-a-vendima-na-nosa-historia-por-xavier-castro-con-musica/

Festa da Vendima. Conferencia de Xavier Castro en San Miguel de Tabagón

2011-10-01T13:41:00.000-07:00

Festa da Vendima. Conferencia de Xavier Castro en San Miguel de Tabagón
XOVES DIA 29 SETEMBRO 20:30 H

O conferenciante fixo unha glosa da historia social das vendimas galegas, resumindo
contidos publicados nos seus libros:
-A lume manso (Galaxia, 1998),
-A la sombra ejemplar de los parrales. Cultura del vino en Galicia y otros espacios peninsulares (NigraTrea, 2006).
-Historia da vida cotiá en Galicia (Séculos XIX-XX) (NigraTrea, 2007) (Premio de
Investigación Ferro Couselo).
-Ao cabo: A rosa do viño. Cultura do viño en Galicia (Galaxia, 2010).

Conferencia no Colexio Público R. Eduardo Pondal, de Darbo, o 10 de Octubro

2011-09-26T13:06:00.000-07:00

CONFERENCIA DO PROFESOR XAVIER CASTRO

Conferencia no Colexio Público R. Eduardo Pondal, de Darbo, o 10 de Octubro.

A conferencia do profesor Xavier Castro –Historiador natural de Cangas e residente actualmente en Meiro (Bueu)- resumirá o esencial do seu libro:
Historia da vida cotiá en Galicia (Séculos XIX-XX) (NigraTrea, 2007) (Premio de Investigación Ferro Couselo).

Trátase de completar a historia en maiúsculas de Galicia coa historia en minúsculas de todos os galeg@s. Expónse a vida cotiá de toda a xente, a distinguida e a corrente; quer os que polo día comían pan branco e pola noite durmían en leitos de la, quer os que tiñan que conformarse con alimentarse con pan de broa e deitarse en colchóns de follato.

A presente obra constitúe un achegamento de síntese á historia da vida cotiá na Galicia contemporánea, dende unha perspectiva de conxunto. O libro plantéxase como unha obra de investigación histórica, que emprega fontes inéditas combinándoas coa bibliografía dispoñible. Existen varias historias de Galicia na época contemporánea, pero ningunha dos galegos, das xentes de diferente condición social; dos que comían ben e durmían en colchóns de la, e os que levaban unha existencia precaria téndose que deitar amoreados en xergóns de follato: os homes, mulleres e nenos, labregos, fidalgos e habitantes das cidades que protagonizaron a historia deste país. Considérase, xa que logo, neste libro o xeito no que se desenvolvía a vida cotiá da xente corrente, o amor e a familia, a alimentación, a vivenda, a indumentaria, a hixiene, o traballo e máis o lecer, e asemade o mundo da escola.
É este unha obra de grata lectura por estar escrita nunha linguaxe asequible e non academicista, e polo profuso emprego que se fai nela de textos literarios, etnográficos e testemuños orais, que contribúen a darlle amenidade ó tempo que axudan a recrear a o imaxinario colectivo e a atmósfera social na que se desenvolveu a esistencia de varias xeracións de galegos de a pé. Xente corrente que en moitos casos soamente tiveron tumbas esquecidas con nomes xa borrosos nas súas campas, ás que non sempre lles ofrendaron moitas flores, pero que foron importantes, xa que co seu esforzo construíron este país, que foi endeita de todos.

Festa da Vendima. Conferencia de Xavier Castro en San Miguel de Tabagón

2011-09-26T13:02:00.000-07:00

Festa da Vendima. Conferencia de Xavier Castro en San Miguel de Tabagón

XOVES DIA 29 SETEMBRO 20:30 H
•XORNADA DA VENDIMA CON DEGUSTACION DE VIÑO Xavier Castro Profesor historiador de la USC VENRES DIA 30 SETEMBRO 20.30 h CATA DE VIÑOS CON MARIDAXE Presentada por Mercedes Gonzalez PRESIDENTA DE SUMILLERES DE GALICIA 7 Viños Brancos e 7 Viños Tintos MARIDAXE CON PEIXE ESPADA, GRELOS , PEIXE DO RIO MIÑO E HORTA DO ROSAL Prezo 25 euros SABADO DIA 1 OUTUBRO 23:OO H BAILE DE SAN MIGUEL TRIO SENSACION DOMINGO DIA 2 OUTUBRO

FESTA DA VENDIMA A ANTIGA USANZA

Na comarca do Ribeiro, no primeiro tercio do século XX –segundo a evocación de Otero Pedrayo en ‘A Lagarada’-, sentíase “polo aire o balbordo fas vendimas que enchen o val”. Percibíase unha gran animación, como revelan estes versos de Eladio Rodríguez: "Arde en bulla o Ribeiro; / ferven os eidos todos á cachón / n'un rebumbiar trunfante i-algueireiro; / énchese o val enteiro / de alegre animación”. Reinaba, en efecto, unha ilusionada inquedanza e unha inconfundible atmosfera de ledicia envolvía os campos pintados coa verde dozura dos viñedos. O farmacéutico Buenaventura Castellet, no seu tratado de Enología española, salientaba, deste xeito: "(...) la animación y alegria generales que se manifiestan en los distritos vitivinícolas cuando la recolección de las uvas". Acadaban primacía na vendima os sentimentos expansivos, de ledicia e xúbilo; os aturuxos, as súas manifestacións máis impetuosas, desatábanse ás veces: “Estoupan os viñedos / en risas e aturuxos á montós, / porque os vindimadores andan ledos, / pensando nos enredos / das súas diversiós”. En Barbantes, ó rematar a recollida da uva, botaban os vendimadores un aturuxo atronador que se escoitaba na parroquia veciña; berro no que se entreveraban a ledicia coa runfadela que producía o feito de ter dado cabo a laboura... antes que os outros, pois convén precisar que se adoitaba entablar competencia coa aldea veciña ou a parroquia próxima: tratábase de ver quen remataba máis axiña a tarefa e lograba poñer a salvo o seu mosto.
A realización de cantos e danzas era algo inherente á cultura laboral tradicional. Emilia Pardo Bazán constataba que: «al júbilo de los vendimiadores respondía como un eco el de los huéspedes, venidos para la ocasión a la casa señorial”. Eran sobre todo os mozos quen se amosaban solitamente máis xubilosos, como o testemuñan uns versos de Eladio Rodríguez: “Pol-as viñas adiante, / soltos en barralleira libertá, / corren formando xolda baduante / os cantos da troulante / e baril mocedá”. Outra cousa non se podía admitir. Otero Pedrayo mostra nunha das súas obras como o coro das vendimadoras laiábase diante do “señor amo” da escasa xovialidade dos mozos; dicíanlle que os bacelos renderan ben, “Mais pra outro ano, se Dios quer, tennos que mandar mozos máis algareiros. O que é ten us fillos máis tristes có cantar do abade nos responsorios”. As rapazas cantaban e pedían que os mozos cantaran con elas. Pero convén facer unha salvidade en relación co canto feminino nas vendimas, pois non todo era espontaneidade. Hai que lembrar que nalgúns casos os patróns facían cantar ás xornaleiras mentres vendimaban para que non puidesen comer demasiadas uvas.
A ledicia era moita, pero o rigor no desenvolvemento da vendima non era infortunadamente tanto. ‘El Avia’, semanario de Ribadavia, sinalaba en 1887 que a vendimas facíanse defectuosamente, por mor da “estúpida avaricia”. Constataba a despreocupación por facela ben para conseguir un viño do calidade, e censuraba que por veces se aproveitaran os acios aínda verdes e apodrecidos.

Concedida a ‘Folla de Prata’ do Albariño a Xavier Castro, autor do libro ‘A rosa do viño’.

2011-08-08T02:07:00.001-07:00

O Concello de Cambados concedeu a Xavier Castro a Folla de Prata, con motivo da LIX edición de la Festa do Albariño. A entrega tivo lugar nunha cerimonia que celebrada en Cambados o día 7 de agosto. O xurado valorou nomeadamente o feito de ser o autor do libro ‘A rosa do viño’, publicado recientemente pola editorial Galaxia, no que alude con amenidade e rigor ao viño albariño e tamén a Álvaro Cunqueiro, na súa faceta da catador de viños, a quen está consagrado este ano a festa do albariño.
Esta é a terceira distinción que recibe o mencionado libro, que xa obtivo Premio Deza Investigación, concedido polos Concellos da Comarca do Deza, e o Premio: Gourmand World Cookbook Awards 2010, na categoría Best Wine History Book.

AMORES DE ANTANO

2011-06-27T02:27:00.000-07:00

Conforme aos usos amorosos de antano, a moza que mantiña unha relación estreita, e con máis razón se dera palabra de casamento, tiña que “gardar ausencias”. Pero se non chegara a ese nivel de compromiso, se o mozo non gozaba aínda do estatus de pretendente oficial (no caso de que non se comprometera dando “palabra de casar”, ou ben fixera a pedida), e se ausentaba de xeito prolongado unha moza podía andar con algún outro rapaz. Podía ter novo acompañante, mesmo a pesares de que o pretendente que se ausentara lle fixera algún regaliño menor, como unha pulseira. Pero isto había quen o tomaba a mal: unh rapaza que estaba no cine cun mozo que a invitara xunto cunha amiga, preguntoulle quén lle regalara a pulseira que levaba. Ó responderlle que fora o seu mozo, enfadouse e marchou da función deixándoas plantadas ás dúas. Por veces, temerosos de que a noiva non agardara por eles, algúns rapaces proferían ó marchar graves ameazas, como testemuña esta cantiga: “Téñome de ir á Habana / coas intenciós de volver; / se é que te encontro casada / o sangue che hei de beber”.
Alfredo Conde lembra que na súa mocidade era algo habitual gardar as ausenzas; e habíaos moi mirados na observancia desta cuestión. Tamén detalla en que consistía tal conduta: “Consistía a tal garda en se abster non xa de conxunda con femia pracenteira, que diría o alcipreste de Hita, senón mesmo de se relacionar con calquer outra moza que polo teu redor rondase”.
Lamas Carvajal xa indicaba no ‘Catecismo do Labrego’ que se tiña por pecadores “aos que dando palabra de casamento non fan máis que as obras”. O miolo do asunto residía en que as mozas adoitaban acceder a ter relacións sexuais cos seus noivos cando estes se comprometían con elas, dándolles palabra de matrimonio. E a palabra dada era algo moi serio na sociedade campesiña. Todos e todas, tanto os que gastaban “calzón e monteira” como as que vestían dengue e muradana”, habían de aterse polo tanto á observancia do mandamento do respecto a palabra dada e gardar, chegado o caso, as pertinentes ausenzas. O incumprimento deste compromiso tíñase por ofensa grave.
Fernández Pintos recorda nas súas memorias a un amigo que cando lle tocou de ir facer a mili en África colleuno polo brazo e faloulle baixiño. Resultaba que tiña amores cunha moza coa que pensaba casar a volta do servizo, xa que ámbolos dous se deran palabra de casamento. “Eu tiña que botar un ollo, sen que ela notase que era vixiada. Mais, se chegaba aos meus oídos algo que puidese “zarrapicar” o bo nome do meu amigo, escribiríalle rapidamente”. Neste caso, a moza non foi fiel a palabra dada. Cando aínda non transcorriran seis meses declaróuselle o fillo dun panadeiro e casou con el. Pintos tivo que informar ao seu compañeiro do percance e este tomouno tan a mal que se puxo doente.
Nas últimas décadas o protocolo amoroso fíxose máis pragmático e expeditivo. E a palabra lévaa o vento. Con razón hai quen observa con rexouba que cando os membros dunha parella residen en cidades distintas viven con moita tranquilidade... ¡os catro!
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 24/06/2011)

Nenos Larpeiros

2011-06-18T11:07:00.000-07:00

Antano, a preocupación polos nenos non era tanta, pois eran abondosos (as familias adoitaban ter un promedio de catro fillos) e a sensibilidade dos pais respecto deles era distinta. Con todo, facíase algún esforzo para asegurar a supervivencia dos nenos, manténdoos da mellor maneira posible. Entendíase que había que protexelos tamén espiritualmente, e dun xeito máis acentuado pois sabíase que eran máis vulnerables aos maleficios. O sal, combinado co allo, funcionaba como un talismán para protexer ós nenos fronte as bruxas, para que non quedasen entangarañados, por exemplo.
No medio rural, non existía propiamente unha alimentación infantil. Deste xeito, a alimentación dos cativos era basicamente a mesma que a dos adultos, mesmo xa nos primeiros anos da vida, pero lixeiramente adaptada e con algunhas particularidades. Os nenos pertencentes a familias modestas destetábanse con papas de millo, en tanto que nas clases acomodadas do medio rural as papas eran de sémola, de fariña lacteada e de ‘maicena’.
En numerosas ocasións, en vez de papas de millo normais, os nenos pequenos tomaban papas de óleo, que se facían coa primeira fariña que saía da roda do muíño, que era a máis fina, disolvéndoa en leite. Para os nenos máis pequechos rebaixábase cunha pouca auga. Por parte, os pais máis prudentes eran conscientes de que non lles debían botar sal ás papillas, pois pensaban que non lles conviña antes dos seis anos. Pilar Comín recomendaba na ‘Enciclopedia de el hogar feliz’ (1962) que para conseguir unha boa alimentación dos bebés de poucos meses conviña botar nas papillas lacteadas dúas culleradiñas de azucre.
A maior abundamento, antes de que rematara de madurar o maínzo xa os nenos tiñan a posibilidade de gozar dalgunhas mazarocas. En efecto, permitíaselle aos cativos cortar algunhas tenras espigas de millo, que posuían un gusto doce, para comelas asadas. Refire Xosé Alvilares no seu ‘Memorial de agravios’ que na aldea de Axulfe, en terras de Chantada, no tempo da República, había unha escola recen creada e “mentres esperabamos nunha cabana cerca do pobo –a ‘chousa del Cornello’- a chegada da mestra, un rapazote asaba espigas de millo moi tenras aínda”. Nos anos corenta, a saída das clases do Instituto masculino de Compostela, que estaba situado na Praza de Mazarelos, nun antigo edificio de pedra que pertencera aos xesuítas, algúns rapaces dirixíanse cara algunha das numerosas leiras que había polo Monte da Condesa, co propósito de apañar tres ou catro patacas: “Alí mesmo, entre pedras e plantándolle lume a catro garabullos, asabámolas. Sabíannos a gloria. Outras tardes, co mesmo método, asabamos mazarocas de millo serodio”.
Nos postos ambulantes ou fixos que vendían lambetadas e outras cousas, os nenos mercaban erbellacas, ás que os vendedores de afóra chamaban algarrobas. Así o recordaba o doutor Pintos: “Inda que a Intendencia traía tales froitos para os cabalos, tamén se vendían nas rúas. A min gustábame mordelas e chuchar nelas. Doces, cunhas sementes que semellaban pelouros, podíanse mastigar durante un bo anaco. Gustábanme máis que un caramelo”.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 17/06/2011)

A MILI PARA BEN E PARA MAL

2011-06-11T04:21:00.000-07:00

O servizo militar adoitaba ser un motivo de conflicto. As "quintas" era un tema de grave preocupación social nun tempo marcado por guerras coloniais no que facer o servizo supuña en moitos casos perder a vida na guerra. Incrementaba ademais o enconamento entre as clases sociais xa que os ricos podían substraerse o servizo pagándolle a un substituto. Esta problemática proía na conciencia popular, do que da conta esta cantiga: “Vamos indo, vamos indo / par’ó servicio d’ó Rey; / os ricos, quedan n-a terra, / eu como son probe, irei”.
A opinión de esquerdas tildaba moitas veces o servizo militar como "imposto de sangue" que gravaba discriminatoriamente ás clases populares. Pola contra, nos medios dereitistas púñase a énfase nunha consideración deferente para cos mozos de boa familia, aos que non había que infrixir un sufrimento innecesario. En efecto, o Conde de Romanones fíxose eco, en ‘El ejército y la política’ (1921), do argumento dos partidarios da redención “a metálico”: aducían que os fillos das clases acomodadas non podían estar cos quintos procedentes dos sectores populares nos cuarteis ordinarios, onde as condicións hixiénicas eran francamente deficientes, tiñan que compartir leito, etc. Os mozos do común non tiñan problema para aturaren isto, ao estaren moi afeitos as condicións de vida penosas, pero en cambio os señoritos sufrirían moito máis, ao non estaren acostumados a tales penalidades.
Entre os pobres que non podían redimirse, non eran poucos os que fuxían a América. Pero no sistema de sorteo vixente o feito de que algúns marcharan implicaba que os que quedaban tiñan inevitablemente máis probabilidades de que lles tocase a eles "ir o servizo". Deste xeito, entre as familias das aldeas existía unha vixiancia recíproca e unha atmosfera de receo e desconfianza que deterioraba a convivencia veciñal. E ás veces, mesmo se recurría a delación do mozo que preparaba unha fuga.
Por outra banda, constitúe un feito ben coñecido que o servizo militar tivo un beneficio indirecto para os reclutas analfabetos ou escasamente escolarizados, que melloraron as súas habilidades en lectoescritura no cuartel. Pero é menos sabido que tamén a mili promocionou as capacidades musicais dos quintos que xa tiñan algunha instrucción ao respeito. Aínda nos anos anos cincuenta había no medio rural agrupacións musicais cuxos compoñentes eran labregos que ensaiaban pola noite, despois da realizaren as faenas do campo. Cando tiñan que realizar o servicio militar preguntábaselles aos reclutas se tiñan algún oficio ou ben aptitude e afeición á música, e isto verificábase. Deste xeito, ofrecíaselles aos mozos que sabían tocar algo a oportunidade de poñer en práctica os seus rudimentarios coñecementos e ademais dábaselles certa instrución musical, de tal xeito que no transcurso da mili todos conseguían unha melloría notable das súas competencias musicais. En cada banda popular de música había sempre varios intérpretes que obtiveran a súa formación durante o servicio militar e grazas a eles íanse formando os novos membros debutantes.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 10/06/2011)

UN GHATO É UN BICHO

2011-06-05T05:53:00.000-07:00

Pódese conxecturar que un risco do carácter do paisano galego, cando a cultura campesiña experimentaba a súa época de plenitude, fora a concepción da virilidade asociada á valentía, á coraxe. Un home enteiro non podía expresar temor e menos aínda parecer medorento. E tampouco engurrarse nun desafío, aínda que afrontalo resultara manifestamente imprudente, arriscado, ou mesmo gravemente prexudicial para os seus propios intereses. Refire un caso Santiago Nogueira, nas súas memorias. Aconteceu que houbo un construtor, que ao mesmo tempo era edil da corporación municipal, que tiña sona en toda a circunscrición de ter un carácter prepotente e un obrar de home provocador e proclive ás liortas. Este suxeito construíu un chalé ao que se accedía por un camiño público, que reformou aumentando desproporcionadamente o peralte nunha determinada curva na que se ubicaba o domicilio da familia Carreira. Esta actuación provocou a acumulación excesiva da auga da choiva, que entraba na casa dos Carreira, asolagando a planta baixa e mailos cortellos. Deste xeito, cando o vello Carreira e o construtor se atoparon na taberna de Dombodán foi inevitable que mantiveran unha forte discusión, co cal a tensión que xa había entre eles non fixo máis que medrar. Daquela, o construtor ameazou de morte ao vello e mesmo chegou a arrimarlle un coitelo á barriga. O sangue non chegou ao río, mais cando pouco tempo despois, Agapito, o fillo do Carreira, torno a casa co gando que estivera apacentando, ao ver o estropicio que fixeran as augas, botou man á escopeta que gardaba no sobrado e, cando pasou o construtor polo camiño, encirrado polo pai, pegoulle dos tiros e deixouno alí morto. No xuízo contra ambos os inculpados, o avogado pretendeu invocar como atenuante, o medo, senón insuperable, polo menos notable, para explicar a conduta dos homicidas. Con tal propósito incitou ao vello Carreira neste senso, preguntándolle: -“A ver, explíquele al Tribunal lo que pasó con el que luego fue vícitma, en la taberna de Dombodán”. O vello Carreira lanzouse a referir os feitos con ardentía: “-Insultoume, púxome contra a barriga un coitelo e díxome: -Heiche queimar os collóns con bencina!”. O avogado viu entón chegada a ocasión propicia para encirralo a que alegara a xustificación do medo, e así foi como llo suxeriu: -“Y claro, usted tuvo miedo en aquel momento y después”. Pero o vello Carreira, en vez de aproveitar a ocasión para atenuar a súa responsabilidade, botou o peito para adiante, os brazos para atrás, e declarou: -“¿Quen, eu?”-Díxenlle-: -“Pois aquí me tes, que no me aguantas nin media hostia!”. O avogado quedou abraiado vendo como a xustificación, senón coartada, do medo como eximente, o polo menos como mediana explicación, quedaba esvaecida. E claro, a sentenza foi durísima. O paisano non era parvo e tiña que saber que o seu xesto podíalle custar caro. Pero era un home enteiro, e non podía quedar deshonrado na súa autoesixencia de comportarse en calquera circunstancia como un varón rexo. Xa se sabe que un home é un home e un ghato un bicho.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 02/06/2011))

O CAFÉ DERBY E VALLE-INCLÁN

2011-06-05T05:51:00.000-07:00

O DERBY foi o paradigma do espazo burgués requintado e a expresión lograda da elegancia mundana capaz de satisfacer cumpridamente as esixencias de distinción e finura da clientela máis exquisita, integrada por artistas e dandis. E tamén da máis rexoubeadora: os seus grandes ventanais, estratexicamente situados en dobre vertente, que dun lado se abrían á Praza de Galicia e do outro á rúa das Orfas, ofrecían un ángulo de visión excelente, polo que constituían o lugar perfecto para mostrarse e ver pasar o trasfegar da xente. Ademais, na parte superior das xanelas campaban artísticos vitrais enchumbados. Causa verdadeiramente admiración constatar o celo co que o propietario coidou ata os detalles máis nimios do local. O zócalo era de madeira de caoba traída de Cuba. Na decoración interior colaboraron distinguidos artistas da cidade. Camilo Díaz Valiño foi o encargado de engalanar con pinturas murais e algúns tapices determinadas franxas das paredes do local. Fixéronse instalar un orixinais colgadoiros metálicos de niquelada aparencia, deseñados polo inventor do futbolín, Ale- xandre Finisterre. Había unha ampla e impoñente barra, revestida con lousas de mármore italiano. Semellaron así mesmo moi innovadoras no deseño as fermosas mesas italianas repartidas polo establecemento. Por certo que o Derby foi pioneiro en poñer manteis enriba das súas elegantes mesas. Amén de todo o anterior, este café foi un dos primeiros santiagueses nos que se puido escoitar o futurista son do vapor a presión saído das primeiras cafeteiras expres, que representaron un salto cualitativo na historia da degustación da infusión do grao de café moído que logrou desbancar a paixón hispana pola bebida de chocolate.
Valle-Inclán acabou por preferir o Derby, pero antes diso era ao Café Español ao que acudía diariamente, e así gustou de facer durante unha etapa. Pola mañá adoitaba tomar a guisa de almorzo un 'porto flick', un ponche elaborado con viño de Oporto e xema de ovo, que acompañaba con dúas sabedeiras pastas da confeitería Mora, que eran as súas preferidas. Cando Valle-Inclán resideu en Santiago comezou por frecuentar a tertulia do Café Español, máis non acougou moito nela -segundo refire Arturo Cuadrado- porque non lle resultaba doado espraiarse como lle gustaba. Neste faladoiro era un máis dos asistentes e deixou de acudir porque non se lle concedía o papel protagonístico que coidaba merecer, e que adoitaba ter. Polo regular, Valle-Inclán tras acudir ao café, paseaba polas rúas ou ben pola Ferradura, e un pouco máis tarde recollíase para repousar no sanatorio do doutor Villar Iglesias, onde tiña un amplo e solloso cuarto. Dise que cando daba un dos seus paseos por unha rúa moi estreitiña, atopou de fronte un botarate que lle tiña xenreira. O señor en cuestión plantouse no medio e medio da beirarrúa, e apostrofoulle con runfadela: -Eu non cedo o paso a un pisaverdes como vostede! Don Ramón puxo un pé na rúa e facéndolle unha obsequiosa reverencia, retrucou: -Pois eu si.
(Artigo publicado en El Correo Gallego, 01/106/2011)

Bailes de Perdición

2011-05-27T11:04:00.000-07:00

Nos anos corenta, as autoridades relixiosas compostelás consideraban os bailes como “gravemente perversos”. Ollaban con preocupación o feito de que os alumnos das distintas Facultades organizasen té-bailes algúns sábados, no Hotel Compostela, para recaudar fondos co propósito de realizar a viaxe de fin de carreira. Outro lugar de “perdición” era o baile do paseo ‘das Palmeras’. En efecto, Xulio Fernández Pintos refire, en ‘Vida e andainas’, a existencia dun baile que se celebraba no paseo da Ferradura, semella que nos anos corenta. A tal efecto, acotábase a zona das palmeiras cunhas celosías de madeira pintadas de verde. Na época do verán facíanse dúas verbenas, amenizadas por orquestras de moda, como as composteláns de ‘Sandine’, a de ‘Carlos de Paz’ e a de ‘Pocholo’. Celebrábanse dúas actuacións: unha pola tardiña e a outra xa pola noite, na que mesmo se podía cear. O doutor Pintos afirma que os santiagueses sentíanse satisfeitos con este xeito de lecer, pero que os xesuítas “tristeiros” manobraron diante dos poderes públicos para erradicar estas celebracións que tildaban de pecaminosas. Lograron convencer ao reitor da Universidade e a outros respectables próceres da localidade, que presionaron no Concello ata que conseguiron que a supresión destes bailes. As máis perxudicadas foron as mozas -apunta Pintos-, que na compaña dos seus pais ou familiares gozaban dunhas horas ledas e tiñan a oportunidade de encontrar pretendente, o que lles resultaba indispensable para alcanzar o único destino respectable que se contemplaba daquela para ás mulleres: o matrimonio.
Mercedes Gualteria alude, pola súa banda, aos bailes que tiñan lugar no merendeiro da Ponte da Rocha, nas aforas en Santiago, animadas pola orquestra ‘Sandine’. Era preciso suspender a celebración do baile durante a Coresma, o luns e o martes do Antroido, o 29 de Octubro, “Día de los Caídos”, e o 20 de Novembro, cabodano da morte de “José Antonio ¡presente!”.
O baile eran considerado entón como un lugar pecaminoso. Contra eles dirixiu unha dura invectiva un artigo publicado cara finais da década dos corenta, na revista Insignia, órgano da xesuítica ‘Congregación Mariana Universitaria’: “El tríptico de la degradación: Trébol, guateques, té-bailes”. O severo censor moral pronunciou, entre outras críticas, a seguinte descalificación: “Nunca se vendió tanta carne por tan pocas pesetas”. Deste xeito, cando o memorialista Santiago Nogueira chegou á Facultade de Dereito encontrouse cuns carteis pegados nas portas de todas as aulas, cunha convocatoria que dicía: “Esta tarde a las seis, todos en la plaza de la Universidad para reivindicar el honor de nuestras compañeras”. A hora marcada, a praza fervía de estudantes alporizados que proferían berros contra os xesuítas. A consigna que coreaban pode ser indicadora do grado de conciencia política dos estudantes daquela, que non dubidaron en poñerse ao abeiro do dictador para efectuar a súa cabeleiresca reclamación: “Franco sí, jesuitas, no”.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 26/05/2011)

Con Cunqueiro e Leiceaga

2011-05-20T09:32:00.001-07:00

Anúnciase a inauguración dunha exposición sobre Cunqueiro na próxima semana. O feliz evento que nos proporciona a editorial Galaxia terá lugar na Casa da Parra (na praza da Quintana) e agardo que alí poderei encontrar a bos amigos que aman a literatura de Cunqueiro, galeguistas sensibles como Xaquín Fernández Leiceaga, lucido humanista ademais de excelente xestor e economista.
Paga a pena referir unha anécdota sobre o ilustre escritor mindoniense, que tomo da estupenda obra de Xosé Manuel G. Trigo: Reserva especial. Elixio invitaba algúns clientes que frecuentaban a súa taberna viguesa á súa adega en Leiro. Evaristo, que acompañaba familiarmente o coñecido taberneiro vigués na súa adega de Leiro, díxolle a Cunqueiro -nunha ocasión en que fora por alí probar o viño de boa treixadura que tiña e, de paso, a estampar a súa sinatura nun bocoi-, que consideraba o seu libro Merlín e familia como o máis fermoso do mundo. Tanto lle gustara que o lera unha chea de veces, e habíao de ler sempre, "e aínda despois": cando morrese quería que lle puxeran o libro na caixa. Cunqueiro contestoulle emocionado que nunca lle dixeran unha cousa tan conmovedora a propósito dunha obra súa. Cando marchaba felicitou a Evaristo pola excelencia do seu viño e manifestou o seu desexo de levar unhas botellas. "Quero que mas poñan na caixa", bromeou en xusta reciprocidade. Mais o Evaristo díxolle que mellor era que as bebera neste mundo, pois o viño do ribeiro non era moi viaxeiro.
Foi Álvaro Cunqueiro, amén dun eminente literato, un fino catador e gastrónomo. Dende logo non ocultaba a súa dilatada experiencia como atento e sensible bebedor. De feito, ten escrito que: "Se me puede retratar con la taza cunca de mi apellido en la mano, en la que pinta un ribeiro o hace espuma un agulla del Rosal". Cunqueiro gustaba dos viños galegos, aínda coñecendo os seus defectos -felizmente superados hoxe en día-: "su agrio, sus breves fuerzas y calores, (...) su calma reposada". Na poesía dos viños galegos agóchase, do mesmo xeito que na prosa de Cervantes, unha secreta verdade. Aseguran os cervantistas que os imitadores do escritor de Alcalá fracasaron todos na súa pretensión porque Cervantes é certamente inimitable; pero éo porque carecía propiamente de estilo, pero como sentía con fondura o que escribía, saíalle maxistralmente, posto que -como el dicía- ben se escribe o que ben se sente. Tamén os viños galegos teñen un recóndito segredo que hai que saber encontrar e apreciar: "Tienen un amor que hay que buscarles, ayudándoles a franquearse". En relación co carácter dos viños galegos e das mesmas xentes do país, opinaba que son: "Como nosotros somos, humildes y mansos, honestos, suaves y remisos". E non dubidaba, así, don Álvaro, en erguer a súa cunca e brindar a prol de todos deles, para recordalos e loalos. Eis o brinde de don Álvaro a prol dos viños galegos todos: "Humildes, honestos, mansos, suaves y remisos vinos, yo levanto en mi mano la taza para recordarlos y alabarlos, desde el Miño al Mandeo, dándole la vuelta al mapa de mi tierra".

Valle-Inclán no Café Derby

2011-05-17T02:38:00.000-07:00

Unha guía compostelá do ano 1932, consignaba a existencia en Santiago do "Gran Café-Bar Derby", situado na rúa das Orfas, número 28. O seu emprazamento resultaba moi favorable, xa que estaba moi perto do epicentro monumental, a dous pasos se encontraba o edificio Castromil, moi animado polo trafego de viaxeiros en autobús, e no fronte axiña se construíu o Hotel Compostela, cuxa distinguida clientela podía encontrar no suntuoso café Derby a prolongación natural do luxoso hotel. Digamos que entre ambos establecementos había "unidade de estilo", no que concirne a elegancia e moderno confort.
A orixe remota deste café emblemático remóntase ao ano 1905, cando chegou de Cuba Francisco Rey e se resolveu a fundar o Café Oriental, que en 1929 pasou a denominarse Derby. O alento modernizador dos indianos foi un factor primordial para renovada posta ao día da vella cidade, tanto na esfera da arquitectura como na da restauración. Segundo Fernando Franjo, a historia do Derby está vencellada dende o comezo a Avelino San Luís, empresario que fixo canto estivo na súa man para poñer en pé un establecemento moi senlleiro na cidade. O relevo tivo lugar en 1935, cando dous empregados de San Luís pasaron a rexentar o local. A guerra civil trastocou dende logo as xentes e as cousas, mais tamén os nomes. A runfadela chauvinista das autoridades franquistas chegou a ridícula puntillosidade de proscribir as denominacións cosmopolitas ou "estranxeirizantes" dos establecementos públicos. Deste xeito, o café Derby viuse obrigado a cambiar o seu nome polo de café Imperial, máis concorde co espírito saudoso da época das glorias patrias. Outro dos remexidos pola ventoleira patriótica foi o bar Shanghai (fundado en 1930) especializado en cócteles e o primeiro dos santiagueses en instaurar o apreciado costume de ofrecer tapas gratuítas como acompañamento das bebidas (de cociña caseira e variadas ademais). Pois ben, tivo que mudar a súa exótica denominación, propiciadora de ensoñacións con damas de reminiscencias cinematográficas, para volver a poñer os pes na terra, rebautizándose co enxebre e prosaico rótulo de o Carballeira, que a partir de entón campou na rúa do Vilar, ao carón do Café Español.
O Derby era moi axeitado para os faladoiros. O máis ilustre foi o de Valle-Inclán, que tivo lugar cando o escritor residiu en Santiago no ano 1935, para tratar a súa doenza no sanatorio do doutor Villar Iglesias. Acudían a esta tertulia o doutor Devesa, o tamén médico García Sabell, artistas como Arturo Cuadrado e Carlos Maside, e outras persoas ilustres como Sánchez Harguindey e Martínez López. Nestas conversas brillaba o enxeño do autor das Sonatas, que podía resultar temible cando polemizaba con alguén, pois chegado o caso non dubidaba en escarnecelo con algunha acerada ironía ou satírico comentario. Tense dito que nunha ocasión un contertulio que non lle caia en graza púxose de pe e preguntou onde era que estaba o lavabo. Don Ramón apresurouse a axudalo: -"Vaya por allí -díxolle- hasta que vea una puerta con un letrero que pone: "Caballeros". Pero no se preocupe, usted no haga caso y entre igual".
(Publicado en El Correo Gallego, 17/05/2011)

Mercedes Villegas presenta o seu libro de poesía: "Objeto de poesía"

2011-05-14T15:22:00.003-07:00

Mercedes Villegas presenta o seu libro de poesía: "Objeto de poesía"
jueves, 19 de mayo de 2011 a las 20:30
ub compostelán Dado Dadá

Coitas de Mulleres

2011-05-14T14:33:00.000-07:00

A obra de Xulio Fernández Pintos, Vida e andainas, aborda diversas cuestións de interese para a historia social, e nomeadamente para entender determinadas vicisitudes da condición feminina. Pintos percibe, por exemplo, a sobrecarga laboral que recaía sobre as costas das mulleres urbanas: "a muller", dicía, "non paraba en todo o día". Sobre este particular habería que facer moi probablemente unha excepción coas donas pertencentes á burguesía acomodada.
Apunta o doutor Pintos que, por mor dos seus desacougos, a muller compostelá atopaba na igrexa un refuxio. Para acudir ao templo daba un pequeno paseo, no que ía anticipando a grata sensación de saber que unha vez dentro ninguén a había amolar. Sentada nun dos bancos, na acolledora e tranquila penumbra, podía soñar con remediar as súas carencias e frustracións. "Sempre soñara con ter servizo que a atendese só con erguer un dedo. Facía plans por se algún día lle tocaba a lotería do Nadal. Daquela, ergueríase e xantaría o que outros lle habían ter preparado...". Ademais, xenerosa como adoitaban ser as máis delas, ilusionábase tamén coa perspectiva de que se resolvesen para ben as tribulacións dos seus fillos e mais do seu home. Para propiciar un bo arranxo de coitas de todos, ofrecía esmolas e promesas de sacrificio que ela había de cumprir polo ben dos seus. Aborda tamén outra cuestión moi pouco tratada entre nós por certo, relativa á sexualidade e a procreación, asuntos que acostumaban confundirse nos anos corenta e cincuenta. O temor ao embarazo indesexado anguriou as mozas solteiras pero tamén a moitas mulleres casadas. Traer ao mundo fillos indesexados, ou máis prole da conta, representaba para innumerables mulleres un repertorio variado de problemas: de saúde, para comezar, xa que a experiencia do parto supoñía ata os anos sesenta un temible risco reiterado de morte (nomeadamente por mor das temidas febres puerperais).
Pero tamén supuña un problema económico, acaparaba moita atención, co conseguinte sobreesforzo e desgaste, etc. Verbo desta cuestión, o estado de ánimo de moitas mulleres, poucas veces expresado á luz pública, podía ser aproximadamente o que describe o doutor Pintos, cando sinala que a muller: "Collía o sono tarde e mal, moitas veces cavilando noutro fillo que calquera día podía vir... Sen o desexar. O confesor tíñalle prohibido usar calquera clase de anticonceptivos, cousa que ao seu home tanto lle tiña. Nunca pensaba nas consecuencias. Ademais, adoitáballe dicir á muller que eles só tiñan tres fillos. Dos seus coñecidos, ¡eran dos que menos! Semella evidente, ao cabo, que as mulleres viviron este problema con maior desacougo que os homes, xa que estes, imbuídos da mentalidade imperante daquela, non se tiñan por tan directamente concernidos. O discurso do control da natalidade era un tabú nos anos cincuenta.
Só se consideraba aceptable, con reticencias, o inseguro método de Ogino, introducido en España no ano 1929. Na década dos sesenta, namentres que en Europa a pílula se convertía no método anticonceptivo en alza por mor da seguranza que ofrecía, en España estaba prohibida polo Código penal que estivo vixente ata o ano 1978.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 13/05/2011)

Antigos Paseos

2011-05-10T10:51:00.000-07:00

A diversión primordial na Compostela dos anos corenta e cincuenta era o paseo. Santiago Nogueira lembra nas súas memorias, Santiago a través de mis gafas (Alvarellos) que aqueles paseos tiñan lugar ao mediodía, e con maior afluencia aínda pola noite, nun horario bastante serodio: ía dende as nove ata as dez e coarto, se non é que se demoraba ata chegar ás e media. A xente repetía o paseo incesantes veces, sempre polo mesmo itinerario. A rúa do Vilar era a que gozaba da preferencia pública. As restantes rúas non suscitaban especial interese na poboación, ao non consideralas como lugares de paseo senón de mero tránsito, porque a motivación social non era a de facer exercicio físico, que en tal caso daría o mesmo o roteiro que se collese, senón a de ver e ser vistos polos demais. Era este un xeito de realizarense como seres sociais. Nos anos corenta e cincuenta existía pouca conciencia da importancia que a actividade física revestía para á preservación da saúde, e eran moi poucos os adultos que practicaban o paseo con tal pretensión (senón, todo o máis, coa de airearse un pouco), e menos aínda os que se apuntaban a un ximnasio ou practicaban algún deporte. Case resulta superfluo aclarar que isto resultaba particularmente certo no que concirne a ampla capa dos traballadores manuais, que bastante exercicio realizaban xa no desempeño dos seus oficios (o músculo seguía tendo un papel moi notable na actividade económica de entón, dado o retardo da difusión dos progesos técnicos que viñeron a aliviar o esforzo do operario, e por veces tamén a suplilo), en xornadas laborais que ben podían durar dez ou máis horas ó día, o que de certo tampouco lles deixaban moito tempo libre para a practica do lecer. ¡Bastante ximnasia facemos xa co choio que temos!, exclamaban bastantes deles. E non hai que pensar que a ‘xente de bronce’ podía pasear cando lle chegaba o tempo da xubilación. Poucos chegaban a vellos (os ricos, mellor mantidos e coidados, alcanzaban en maior medida a idade provecta), e os que chegaban aló tiñan pouco tempo para estarricar as pernas: duraban pouco.
Naturalmente, o locus deambulatorio variaba coa mudanza das estacións. No outono e inverno realizábase o paseo pola rúa do Vilar. Cando chovía, os paseantes acollíanse aos soportais, que entón resultaban notoriamente insuficientes para permitir o camiñar folgado daquela morea de xente. Houbo algún intento, se cadra un tanto arbitrista, de mellorar as condicións do lecer público. Protagonizouno quen foi alcalde da cidade e catedrático de Farmacia, Enrique Otero Aenlle. Animado pola loable pretensión de facer máis grato o plácido deambular da poboación, probou a instalar no teito dos soportais da rúa do Vilar un dispositivo de raios infrarroxos previstos para combater a friaxe que padecían os animosos ‘flâneurs’. Semella que a iniciativa foi moi aplaudida, pero non tanto pola súa eficacia, francamente irrisoria, como por ter servido de motivo inspirador para xocosos chascarrillos aos que eran moi dados os composteláns.
Cando chegaba a primavera, un bo día, como por ensalmo, producíase unha migración: o paseo se trasladaba á Alameda. Pero era na Praza do Toural onde daba comezo para logo endereitarse o xentío cara ese espazo de lecer, amoreándose no auténtico funil que constituía a rúa Bautizados, convertido por veces nun auténtico tapón, nomeadamente cando os estudantes saían as nove e media para airearse despois de estudar pola tarde.
A Alameda era un espazo social complexo e en absoluto indistinto. Ao marxe do paseo dos Leones e do de Bóveda, hai constancia da existencia de tres paseos diferenciados. O paseo central, o máis amplo, era o ámbito da cidadanía respectable, na que se encontraban incursos os estudantes. O lateral dereito, onde se sitúa o palco de música, tiña como únicas usuarias ás mulleres de modesta condición: ‘modistillas’ –apelación que revestía un certo tinte agarimoso, segundo Santiago Nogueira-, criadas e outras “oficialas”. Polo lateral contrario (esquerdo, según se entra á Alameda), que conclúe na igrexa do Pilar, paseaban exclusivamente os cóengos. Pasearía tamén algunha vez o arcebispo? Dependería, supoño, do seu temperamento e afeccións. Quizais o fixera Tomás Muñiz de Pablos, que tomou posesión da sede episcopal cando estalou a guerra civil e era, seguno Santiago Nogueira, un andaluz simpático que non semellaba forofo de Franco. Nuha ocasión, accedeu á petición dun párroco que teimaba en que recibise a visita dun grupo de fieis que querían saudalo. Estes, agradecidos a súa Ilustrísima por brindarlles a oportunidade de coñecelo persoalmente, ofrecéronlle como regalo de medio pelo unha caixa de rudimentarias farias da Coruña e unha botella dun coñac barato, marca Domecq. O reverendísimo don Tomás, sentíndose no cumio dunha Igrexa que en materia de recibir ofrendas e obsequios ao longo dos séculos sabía certamente latín, respondeulles, facendo gala do seu gracexo andaluz, con estas palabras: “Muchas gracias por el regalo, pero no hay que olvidar que para puros, los habanos; para coñac, el francés, y para fieles, los difuntos”.
(Versión ampliada do artigo publicado en El Correo Gallego, 09/05/2011)

Morder os Beizos. A discriminación da muller na obra de: Xulio Fernández Pintos: "Vida e andainas"

2011-05-09T03:14:00.000-07:00

A obra de de Xulio Fernández Pintos, ‘Vida e andainas’ (Sotelo Blanco / Consorcio de Santiago), que conta por certo cun estupendo prólogo de Bieito Iglesias, reviste interese literario e ofrece ademais unha vivaz estampa da sociedade compostelá nos anos corenta-cincuenta. No que concirne ás mulleres o autor sinala que eran, en xeral, máis pobres que os homes: “tan pobres de solemnidad como as monxas máis recatadas”.
Vivían para casar e ter fillos. O doutor Pintos non ten a menor dúbida de que a sociedade compostelá era nidiamente andrárquica, a pesares de certas aparencias de poder feminino que teñen confundido a moitos: “Na casa viña ser algo así como o que agora chamamos un electrodoméstico de luxo. Eran consideradas como “pertenza do seu home”, que era o que mandaba, excepto na cociña e nos labores da casa”. O aspecto patriarcal, con reberetes autoritarios, queda claramente subliñado na evocación daquel tempo, no que: “O home era quen podía alzar a voz e pór firme a toda a familia”.
Moitos homes mallaban ás mulleres. Algúns dos máis considerados e que mesmo gozaban de sona de “santos”, facían isto poucas veces, e cando daban en facelo, nunca pasaban do indispensable. Como adoitaban dicir algunhas das maltratadas comentando coas súas amigas: “Mi marido me pega lo justo”.
A muller víase sometida, e tiña que estar calada e submisa diante o marido. Resulta moi expresivo o xeito en que o autor ilustra esta cuestión, cando sinala que non eran poucas as mulleres que se pintaban cun lapis os beizos non tanto co afán de presumir como de evitar que se lle notasen as feridas feitas a base de chantarlles os dentes centos de veces para contérense e non estalar de irritación diante das respostas ásperas, as actitudes arrogantes e as condutas machistas dos seus homes.
O home sentábase tranquilamente na mesa a hora do xantar, sen terse que erguer en ningún momento (namentres á muller non paraba) para que o serviran antes que a ninguén. Tamén levaba a mellor tallada. Falaba pouco para rematar axiña e ir tomar o café cos amigos, e se cadra botar a partida. Entrementres a muller atendía aos fillos, recollía a mesa, fregaba os pratos e tiña aínda que cavilar no que tería que pór para a cea.
Había ter a casa limpa e ben arranxada a calquera hora do día. Pero tamén é certo que o seu home tiña algún detalle, aínda que ás veces só fose para non dar que falar. Procuraba, verbigracia, non esquecer o santo da muller, ¡o santo da nai dos seus fillos!. Os agasallos que facía non adoitaban ser cousas para ela, galanos para o seu ornato e satisfacción, senón máis ben para a casa, para que a muller puidese traballar con máis comodidade. Recorrendo a súa experiencia de vida, Pintos, apunta que nunha das celebracións da onomástica da súa dona, un señor regaláralle unha moderna tixola coa que puidese facer dun xeito rápido e eficaz unhas tortillas, para cando o marido aparecese na casa a calquera hora e sen avisar, con tres ou catro amigos. E habíalles que preparar algo, ¡non quedaba outra!.
(Versión ampliada do artigo publicado en Galicia Hoxe, 06/05/2011)

As críticas a O SEGUNDO SEXO (e II)

2011-04-30T02:36:00.000-07:00

Simone de Beauvoir sentiuse estimulada a escribir Le Deuxième Sexe debido á privilexiada situación de que gozou como muller, o que creou as condicións de posibilidade para que se puidera expresar –segundo sinala ela- con absoluta serenidade. E foi precisamente o sosego de espírito co que levou a cabo a súa investigación o que máis exasperou a moitos dos seus lectores masculinos. A Simone parecíalle que eles terían acollido con benevolente condescendencia un gran berro alporizado, a revolta dunha alma ferida, pero non lle perdoaron a súa obxectividade que eles dubidaban que fose certa. O seu libro estaba escrito con lucidez cartesiana, e isto facía que a arrogancia do primeiro sexo, da que estaban imbuidos numerosos intelectuais, lle impedira aceptar a paixón de orde intelectual que guiaba o traballo da Beauvoir. A obra suscitou arrebatos de cólera entre algúns dos seus amigos. Un deles, universitaro progresista, interrompeu a lectura do libro e guíndouno contra a parede da habitación. Foi tamén significativa a reacción de Albert Camus, quen a acusou con expresións de afectada morosidade de ter ridiculizado ao macho francés. Simone apostillaba que, como “Mediterráneo” que era, e cultivador dun espíritu español, non concedía a muller máis que a igualdade na diferencia e, como puxo en evidencia Georges Orwell, o home era o máis igual de ambolos dous. Noutra ocasión, confesoulle desenfadadamente que el aturaba mal a idea de ser xulgado por unha muller. Plantexaba a cuestión nestes termos: ela era o obxecto; él, a conciencia, a ollada. E recoñecía entre risas que era certo que era certo que el non acababa de admitir a reciprocidade. Neste momento da conversa, Camus deixou entrever a veta de calidez humana que o caracterizaba, e confesoulle a Simone en tono de confidencia que o home, e el mesmo en particular, sofría por non encontrar na muller unha verdadeira compañeira; él aspiraba á igualdade.
Polo demais, a maioría dos homes consideraron como un insulto persoal o que a Beauvoir escribeu sobre a frixidez feminina. Daban en imaxinar que eles dispensaban pracer segundo o seu antollo e poñer tal cousa en cuestión equivalía castralos. Beauvoir xa contaba con que a dereita non podería por menos que detestar o seu texto, que, como era de agardar, Roma puxo no index (de libros prohibidos). Pero tiña a esperanza de que cando menos fose ben acollido pola extrema ‘gauche’, xa que a súa análise era debedora da teoría marxista. Mais levou un chasco: dende as propias fileiras gauchistas, unha muller, Marie-Louise Barron estimou que ‘Le Deuxième Sexe’ provocaría de certo a hilaridade dos obreiros de Billancourt. E aínda tivo que sofrir outros comentarios de análogo teor. Mais tampouco os xuizos dos marxistas non stalinistas furon máis reconfortantes para ela. Viñeron dicirlle que coa consecución da Revolución o problema da muller desaparecería decontado, e daquela non habería tan sequera necesidade de plantexalo. Beauvoir retrucaba que ela podería a aceptar tal argumento, pero antes tiñan que explicarlle qué era o que pensaban facer entramentres non se fixera a revolución. Concluía que, non concerninte á problemática da emancipación da muller, a esta caste de gauchistas non lles interesaban os tempos presentes.
Os seus adversarios difundiron a propósito de ‘O segundo sexo’, varios malentendidos. Recibeu ataques en especial polo capítulo que consagrou á maternidade. Moitos homes declararon que a autora non tiña dereito a falar da cuestión da concepción da muller, xa que ela descoñecía a experiencia maternal. -¿E eles sí a coñecían?, retrucaba Simone. Acusárona tamén de non terlle outorgado valor ao sentimento maternal e mesmo ao amor. Ela defendíase dicindo, que non sostivera tal, o que propugnaba de certo era que a muller experimentara o sentimento maternal dun xeito auténtico e libre, sen caer nas trampas que a levaban a alienación confundindo o seu corazón. A maternidade non tiña que ser para a muller unha obriga inexorable. Atribuíanlle tamén a defensa da licenciosidade sexual. Mais, en verdade, o que ela preconizaba non era que a muller se deitara con calquera home en non importa que momento, senón que as eleccións e rexeitamentos nesta esfera non deberían atender aos intereses, as convencións e as institucións. Ao cabo, tamén foi moi criticada polas súas consideracións arredor do aborto, ao que era manifestamente favorable.
(Versión ampliada do artigo publicado en Galicia Hoxe, 29/04/2011)

Café con pingas: O café Español no tempo de Hemingway (V)

2011-04-26T03:41:00.000-07:00

O GRAN CAFÉ Español fundouse pouco antes de 1920, e axiña sentou os seus reais no número 37 da Rúa do Vilar. Unha porta xiratoria daba acceso a este selecto e amplo local, con capacidade para 400 persoas sentadas. Tiña unha barra elegante e ben disposta e ao seu lado achábase o escenario no que as orquestras ofrecían un repertorio clásico combinado con pezas de "rabiosa" actualidade, e non faltaban tampouco números de 'varietés'. A actuación dunha orquestra supuña para o café un desembolso de perto de mil pesetas ao día. Ramallo teimaba en conseguir as mellores, xa fosen de repertorio clásico ou ben de ritmos modernos. Tamén contrataba animadoras e cantantes de sona, como Pedrimar, que gozaba de gran reputación como cantante de tangos. O propietario gabábase dos seus contactos e coñecementos no mundo do espectáculo, cos que a duras penas disimulaba a súas carencias intelectuais e musicolóxicas de fondo. Coñecido o seu interese polo tema, nunha ocasión os integrantes dunha peña coméntaronlle a nova de que en París aparecera un 'Stradivarius'. -¡Ese toca aquí!, exclamou fachendoso Ramallo, provocando o estoupido de gargalladas dos da peña. Comentábase que noutra ocasión o avispado pero pouco douto propietario quería que un representante lle fornecese dúas señoritas elegantes, refinadas ou sofisticadas; o caso foi que o que lle saíu foi o seguinte: "Mándeme dos señoritas que sean lo más sifilíticas posible".
O Café Español estaba provisto de espellos e amoblado con mesas de cristal e tamén de mármore, previstas en especial para os xogadores de dominó, amén de confortables diváns para oficiar tertulias demoradas. Abría ás oito da mañá e pechaba a unha da madrugada. Concorría a el a 'boa sociedade' compostelá e tiña un carácter certamente exclusivo: soamente entraban homes traxeados e con garabata. Segundo refire Mercedes Pintos, o servizo realizábano camareiros uniformados de branco, que adoitaban dispoñer primeiro os pratos e mailas tazas valeiras polas distintas mesas. Logo, cada un ía provisto con dúas xerras, unha delas chea de café e a outra de leite, servindo aos clientes na proporción que desexasen. Na hora do aperitivo previo ao xantar o café estaba moi concorrido e era habitual tomar vermú, nomeadamente Martini seco ou doce, e tamén cervexa a presión. Arredor das tres ou tres e media, xa estaba de novo cheo na sagrada hora do café. A esta hora soaba a orquestra mentres algúns clientes xogaban ás cartas ou ao dominó. Pola tarde tiña moita aceptación o chocolate con churros e tamén o té completo (que incluía torradas, marmelada e pasteis) servido nunha vistosa teteira prateada, portada nunha bandexa de similar aparencia. Entre as sete e as dez da noite era chegada a hora dos cócteles que preparaba un experimentado barman, cuxo oficio estaba moi ben valorado e, conseguintemente satisfactoriamente remunerado (gañaba 1.000 pesetas ao mes). Pola noite o establecemento servía tamén ceas lixeiras.
(Artigo publicado en El Correo Gallego, 25/04/2011)

O SEGUNDO SEXO (I)

2011-04-23T03:00:00.000-07:00

No mes de maio de 1948 apareceu en ‘Les Temps Modernes’ o capítulo de ‘O segundo sexo’ dedicado a muller e os mitos. Lévi-Strauss, que estaba a piques de rematar a súa tese sobre ‘Les Structures de la parenté’, advertíuna de que cometera certas inexactitudes relacionadas coas sociedades primitivas. Tivo a xentileza de permitirlle consultar na súa casa durante varias mañás a copia dactilografiada do seu manuscrito. Léndo, Simone de Beauvoir ratificouse na idea de que o macho desempeñaba o papel primordial e a muller non pasaba de ser ‘o outro’ sexo. Axiña o denominaría o ‘segundo’. Nalgunhas ocasións escribía pola mañán na súa habitación e polas tardes na casa de Sartre, dende a que ollaba a terraza de ‘Les Deux Magots’ e a praza de Saint-Germain-des-Prés. Pasou varias horas con Sartre e Bost barallando diversos títulos posibles para o libro. Foi Bost quen dou co célebre título que lle pareceu o máis satisfactorio. Paralelamente, dúas veces por semana Simone se xuntaba cos colaboradores habituais de ‘Les Temps Modernes’ (Merleau-Ponty, Pouillon, etc.) na pequena oficina de Sartre, demasiado reducida para un xuntoiro de máis de quince persoas. Namentres discutían os artículos e planificaban os próximos números, a peza enchíase de fume de tabaco e aquel selecto grupo de intelectuais bebía ‘alcohois brancos’ que Sartre recibía da súa familia de Alsacia.
Simone de Beauvoir sinalaba que deliberadamente evitara pechar a súa reflexión no círculo estricto do que se denominaba “o feminismo”. Tanto ela como a súa obra (“feminista”, de grao ou ao seu pesar), ‘Le Deuxième Sexe’, foron aceptadas con matices polos intelectuais progresistas. Pero houbo nesta cuestión os seus máis e os seus menos. Beauvoir refire que Sartre recoñecía a súa capacidade intelectual, apoiouna no proceso de preparación de Le Deuxième Sexe e incitouna a afondar nas causas que provocaron a discriminación da muller. Ela declaraba que Sartre, “O home que eu situaba por riba de todos os outros non a me xulgaba inferior a eles”. E non era o único, no enxamio intelectual da ‘Rive gauche’: “Eu tiña moitos amigos masculinos cuxa mirada lonxe de pecharme dentro de certos límites, me recoñecía como un ser humano completo”. Deste xeito, ao ter sido recoñecida polos seus pares intelectuais, Simone non acumulou rancor contra os homes, e puido así escribir ‘Le Deuxième Sexe’ libre de toda animadversión contra os varóns. Declaraba tamén que na súa obra tomaba partido polas mulleres pero evitando exaltalas acriticamente, e polo tanto non deixou de poñer en evidencia os seus deméritos, que tiñan sido enxendrados pola súa condición subalterna. Simone, lonxe de sufrir pola súa feminidade, acumulou as avantaxes de ambos sexos. A partir da publicación de L’Invitée, o seu ‘entourage’ tratouna á vez como un escritor e como unha muller. Esta situación resultou particularmente chocante en América, onde, nos parties, as esposas se xuntaban para falar entre elas aparte, entramentres que Simone charlaba cos homes, que lle manifestaban por certo máis cortesía que aos seus conxéneres.
(Publicado en Galicia Hoxe, 22/04/2011)

CAFÉ CON GOTAS. HEMINGWAY NO HOTEL SUÍZO (IV)

2011-04-22T10:47:00.000-07:00

Hemingway aloxouse sempre no hotel Suízo, que estaba ubicado nun primeiro momento na rúa da Conga, e logo se trasladou para o número 18 dunha rúa na que son abondosos os edificios modernistas, Cardenal Payá. Era un dos mellores de Santiago, pero non era exactamente un hotel exclusivo, sen chegar a ser tampouco popular (a xente de bronce non se podía permitir o dispendio que representaba o custe das alcobas máis modestas). Instalado nun inmoble de boa factura, dispuña de dous accesos: un deles ao traveso do portal principal situado na rúa máis ampla e señera de Cardeal Payá, Este hotel tivo gran categoría na súa etapa inicial, pero paseniñamente foi devecendo e quedando atrás. No momento de esplendor, abondaban no seu libro de rexistro os apelidos de alcurnia, e o propio rei Alfonso XII se aloxou nel.
Cando Hemingway disfrutou do seu confort, era un dos mellores de Santiago, como o revela o feito de que, en 1932, o prezo da pensión oscilaba entre 10 e 30 pesetas. E iso a pesares de que, como indicaba Reynolds, o Suízo carecía dun vestíbulo elegante. Segundo a guía de Santiago de José Filgueira Valverde, publicada en 1932, soamente o superaba o Gran Hotel España, ubicado na Rúa Nova, cuxo prezo de pensión se situaba nunha banda entre as 15 e las 75 pesetas. Do Gran Hotel Compostela, que viña de inaugurarse, non da prezos, e o Hostal dos RR.CC. non existía aínda en calidade de hotel (adquiriu a condición de Hostal no ano 1958). O Suízo, co paso do tempo, foi perdendo categoría, afastándose dos establecementos hosteleiros de maior ringorrango, e a súa clientela foise facendo máis variopinta. Isto percibeuno Torrente Ballester, quen se aloxou nel -como recorda unha placa conmemorativa na fachada do edificio- e sinalou que a calidade hosteleira do Suízo non era gran cousa.
Con todo, foi quen de atender a demanda do turismo de vodas constituído polos recén casados de toda España que escollían Compostela como punto de destino ou ben de tránsito, nas viaxes de lúa de mel.
A guerra civil marcou un punto de inflexión na historia do establecemento. O propietario, Alfredo, era un home de ideas avanzadas e iso non se lle perdonou. Requisáronlle as camas e outros enseres, e deste xeito o hotel, esquilmado, foi declinando inveitablemente ata que o dono, desanimado, malvendeu o pouco que lle quedaba e trasladouse coa súa familia á Coruña.
Moi perto do Suízo campaba a estatua do prócer e benefactor da cidade Montero Ríos, e o feito dou pé a que un académico lle dedicara uns versos humorísticos, recollidos por Mercedes Gualteria, que dan conta da ubicación próxima dun local de perruqueria, dunha casa de comidas (El Asesino) e probablemente dun minxitorio: "Nada le falta a Montero, / pues además del cariño, tiene contiguo al Asesino / y al costado un meadero. / Del caballero el toisón, / que tantos favores hizo, / tiene la vista al Suízo / y a un magnífico salón, para darle una loción / o poner pelo postizo".
(Artigo publicado en El Correo Gallego, 21.04.2011)

Café con Pingas: Hemingway en Santiago (III)

2011-04-12T03:30:00.000-07:00

Polo regular, Hemingway erguíase moi cedo pola mañá para traballar coa mente fresca na súa obra literaria coidando moito o estilo. En certo modo seguía a pauta do intelectual que protagoniza a novela de Thomas Mann Muerte en Venecia. Se estaba a traballar nun café non era raro que tomase algunha bebida destilada. Tampouco desdeñaba gulipar algún cóctel na hora do aperitivo, se cadra no Café Español, onde os preparaban con moi xeito, segundo refire Mercedes Pintos, no seu interesante e moi recomendable libro: A lume lento. Cen anos de hostelería en Compostela; en Cuba tiña predilección polos mojitos en 'La Bodeguita del Medio' e os daïkiris na 'Floridita'. Na comida bebía frecuentemente viño, nunha dose xenerosa, ou nalgunhas ocasións cervexa, e continuaba bebendo pola tarde, que era cando despachaba a súa correspondencia redactada polo regular nun rexistro coloquial caracterizado polo ton moi espontáneo. Na cea, procuraba que non faltara na súa mesa algunha botella de viño, e aínda despois tomaba por riba algún whisky. Todos os integrantes da 'Lost Generation' eran rexos bebedores e Hemingway non foi dende logo unha excepción. De feito, acabou converténdose nun alcohólico.
Rematada a súa estadía en Santiago, no ano 1929, a parella marchou no coche con rumbo a Madrid, queixándose por ter que transitar por malas estradas e tendo ademais que aturar unha calor "que parte a cabeza". De camiño, fixeron unha parada en Sanabria e alí confesa que se emborracharan.
Nos anos 1931 e 1933, os Hemingway voltaron de novo a España e se achegaron a Galicia, pero non existen probas documentais de que estivesen en Santiago. Agora ben, a cidade do apóstolo seguiu a estar presente na súa memoria como un dos lugares que máis amaba en España, segundo consignaba nun escrito no que daba conta das cousas que máis lle gustaban, entre as que tamén figuraba a chuvia, os ríos, a pesca, as corridas de touro, toda a boa escritura e a boa pintura, os principios da revolución, os viños e os cafés. Aínda residindo na Habana, no ano 1933, a cidade do Apóstolo seguía a estar presente no corazón de Ernest Hemingway. Engaiolado como estaba con Compostela, anima nunha carta ao seu amigo John Dos Passos para que visitara a cidade na compaña da súa muller. Dicíalle que podería achegarse nun barco ata Vigo, e xa alí: "Podedes conseguir un coche barato para ir a Santiago desde Vigo". No ano 1940, Ernest instalouse en Cuba e adquriu a casa de 'Finca Vigía'. Daquela logrou escribir a súa obra mestra 'The Old Man and the Sea', que contribuíu a darlle ao escritor unha dimensión autenticamente universal. Pois ben, segundo afirma o biógrafo Edward F. Stanton, na súa obra 'Hemingway en España'1, o nome do protagonista desta novela, Santiago, non foi elixido azarosamente por Hemingway, senón por mor de ser o patronímico dunha cidade que lle semellaba máis fermosa que ningunha outra da Península.
(Publicado en El Correo Gallego, 11/04/2011)

HISTORIA DO CAFÉ (IX) EMBRIAGUEZ E SEXISMO

2011-04-09T05:08:00.000-07:00

Camus, Sartre e Beauvoir formaron un trío lendario. Houbo, en efecto, unha longa serie de encontros entre os tres nos que se foi forxando unha gran amizade, que fixo pensar a moitos fóra de Francia que era un grupo inseparable e que constituían unha mesma escola . En realidade, Camus nunca se sentiu completamente cómodo e confiado con eles, como tamén lle sucedía coa pléiade de escritores da factoría Gallimard e, en termos xerais, co conxunto da sociedade literaria da época repartida en diferentes capelas. O escritor alxeriano nunca formou parte da ‘familia sartriana’ (así se denominaba á corte que rodeaba ao idolatrado Sartre, pois este, aínda que é certo que mantiña unha relación estreita coa súa nai, nunca quixo casar e formar unha familia, por estrito espírito antiburgués). Polo demais, Camús rexeitou sempre que se lle endosara a vitola de “existencialista”, nin lle facía graza que se lle citase constantemente en segundo lugar, no binomio Sartre-Camus, considerándoselle como o segundo membro da escola. Todo iso non foi óbice para que ambos os dous colaboraron xuntos nalgúns proxectos culturais e asistisen a veladas e festas que tiveron lugar en 1944. Agora ben, as diferenzas de temperamento e as discrepancias políticas non tardaron en minar a relación provocando un afastamento recíproco. Acabaron por suspender os seus faladoiros nos cafés e a comida semanal que mantiñan nos restaurantes do Barrio Latino e algunhas veces tamén do ‘quartier du Montparnasse’.
Camus achegou a Gallimard un novo tipo de literatura caracterizada polo compromiso moral, que suscitaba a mofa dos estetas de toda laia, e en especial dos que se agrupaban na NRF, segundo apunta Lottman . Tanto o influente Paulhan -cuxa temida mordacidad non deixaba monicreque con cabeza-, como Parain ou Groethuysen sentían pouco aprecio polos seus escritos. Nun ambiente así, era natural que Camus non se sentiese nin comprendido nin a gusto .
Tras da liberación de París, “Nous buvions dur à l’époque”, recoñecía Beauvoir . En efecto, bebían forte. Primeiramente porque había alcohol. Pero ademais, porque tiñan a necesidade de esquecer un mundo que contrariaba as súas paixóns.
Unha muller que se embriagaba sentía vergonza, como confesa a mesma Simone de Beauvoir nas súas memorias. Un home, en cambio, en análoga circunstancia era máis autoindulxente e non sentía de igual modo o reproche social. Débese isto a que na sociedade patriarcal existían diferentes patróns de xénero para xulgar a embriaguez feminina e a masculina. Mencionemos un caso. Beauvoir foi invitada a participar nunha velada celebrada na sede da editorial Gallimard cos membros do xurado que viñan de conceder o segunda vez o premio da Pléiade, na primavera de 1946. Tras da comida, os numerosos invitados se espallaron polo xardín libando abondosas copas de champán, xenebra e whisky. Simone, sentada na herba, discutía con Queneau sobre “a fin da historia”, que era entón un tema recurrente de conversa. Os intelectuais de Saint-Germain-des-Prés descubriran a realidade da historia e do seu peso, e discutían acerca de cal era o seu senso . A disputa foíse caldeando conforme os vapores do alcohol lles embriagaban agradablemente o cerebro. Queneau lle propuso unha última copa a Simone, pero esta coñecía os seus límites e refugou a proposición. Mais o outro teimou en que tomara só unha copa de champaña. Ela acabou accedendo, e bebeuna dun grolo. Decontado tivo que deitarse nun divan coa cabeza ardente e o estómago revolto. Chegou a perder a conciencia. Resultou que o seu amigo lle puxera xenebra na copa. Xa era tarde, os invitados partían e soamente permanecía Sartre e a familia Gallimard. E ela sentíase avergonzada namentras que Jeanne, unha das integrantes do clan Gallimard, facía o posible por reconfortala. Tivérona que levar nun coche ata o seu hotel .
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 08/04/2011. Versión ampliada)

CAFÉ CON PINGAS. HEMINGWAY EN SANTIAGO (II)

2011-04-04T02:40:00.001-07:00

Na súa estadía de 1929, Hemingway e Pauline encontraron no Santiago estival un clima grato, despois da calor que pasaran polas estradas españolas viaxando dende Pamplona, tras rematar a feira taurina. Ademais, na comarca había excelentes ríos nos que practicar a pesca. A catedral era tamén un centro de interese para a parella. Ernest necesitaba concentrarse en rematar a obra que tiña entre mans, ‘Farewell to Arms’, que publicaría en setembro. Este labor carrexáballe bastante desacougo, sensación que coñecía ben pois o mesmo lle pasara cando rematara o libro anterior ‘The Sun Also Rises’. A súa conduta era un tanto estraña e Pauline, inqueda, acudiu a catedral para acender algunhas veas e implorar a axuda divina. Como artista, Hemingway estaba tamén preocupado polas resistencias que estaba a encontrar no mundo editorial por mor da franqueza e liberdade do seu estilo literario. El era un lector afervoado, posuía unha grande cultura e un excelente dominio idiomático, pero prefería evitar a ampulosidade e a retórica, na procura dun estilo depurado e contido –gustáballe, por vía de exemplo, a llaneza e aparente facilidade que caracterizaba a narrativa de Pío Baroja, por quen sentía gran admiración. Os críticos sinalan a influencia que tivera nel o libro de estilo do periódico ‘Kansas City Star’, cando facía as súas primeiras armas como escritor, no que se recomendaba a utilización de frases e parágrafos curtos e a procura da precisión, claridade e concisión. Hemingway se esforzaba particularmente en pergueñar os diálogos –aspecto no que non tardou en ser recoñecido como un consumado mestre- con enteira liberdade, e dun xeito moi achegado á fala viva e real, sen desbotar o emprego de expresións malsoantes, como por exemplo “puta”, que a xente utilizaba na lingua cotiá. Pero esta pretensión resultaba inaceptable para o ‘establish system’ norteamericano de 1929, e por tal motivo experimentou nas súas carnes o látego da censura exercida pola súa propia editorial que lle suprimira varias destas expresións na revista da casa, o ‘Scribner’s Magazine’. Certamente molesto, Hemingway teimaba en que lle respectaran o texto na súa integridade e bregaba para que restituísen ditas expresións.
As preocupacións non podían bloquealo. Necesitaba escribir e corrixir no Hotel Suízo e moi probablemente tamén nos cafés composteláns, pois xa en París deixara patente esta afección, segundo confesa en ‘A Moveable Feast’ (París era una fiesta, na traducción ao español). Para relaxarse collía uns xornais, unha bolsa chea de tomates e cebolas para comer, subía ao ser Ford e ía pasar o día pescando troitas no río Ulla, como fixo o día 12 de agosto. Semella que lle gustaban moito as cebolas e tamén os tomates, nomeadamente para manterse nas súas excursións de pesca; nunha carta enviada a John Dos Passos dicíalle: “Gustaríame ir uns meses a calquera sitio e vivir soamente a base de cebolas, se tivésemos suficientes cebolas e sal”. No camiño de volta, tivo un incidente por mor do pinchazo de dúas rodas do coche, e detívose ademais para preparar unha troita con xamón do país. Cando chegou ao hotel pola noite, deitado na cama cunha botella de cervexa ao seu alcance na mesiña de noite, escribiu no diario: “Non houbo pelexas en dous días”. Había problemas de convivencia na parella. Reynolds refire o xeito no que pasou Hemingway a velada máis sosegada do día seguinte en Santiago. Como adoitaba facer, comezou o día lendo o xornal, a media mañá foi a perruquería (probablemente á que existía entón perto do hotel) a cortar o pelo, e logo dedicouse a mercar provisións. Anotou que, cun gasto diario de cinco dólares, resoltamente a vida resultaba máis barata que en Key West (no sur dos Estados Unidos). De regreso ao hotel, foille preguntar ao patrón se recibira correo remitido dende París. Despois de xantar, coas contras pechadas, namentres Pauline se dedicaba a escribir cartas, algunhas delas asinadas por ambos os dous, Ernest escolleu, entre a morea de libros de literatura cos que sempre adoitaba viaxar, dúas novelas para ir alternando a lectura. Nesa mesma tarde consagrou algún tempo a escribir no seu diario, consignando que bebera na comida unha botella de cervexa, que lle custara sesenta céntimos (por esas datas un café no Café Español custaba uns cincuenta céntimos). Na confidencialidade do diario dáballe a razón a Pauline nas amoestacións que lle facía polo xeito que tiña de beber, o que daba pé a continuas discusións entre os dous; e concedíalla porque comprobaba que a bebida lle estaba provocando a inchazón dos dedos, Xa pola noite, antes de durmir, subliña de novo do diario: “tres días sen pelexas”. Naquela tempada, viaxando dun país a outro, Hemingway non se sentía a gusto consigo mesmo.
(Artigo publicado en El Correo Gallego, 04/04/2011. Versión ampliada)

HISTORIA DO CAFÉ (VIII): AMORES EN SAINT-GERMAIN-DES-PRÉS

2011-04-04T00:40:00.000-07:00

No ámbito das relacións amorosas, a Camus e a Sartre, sendo tan distintos (tamén na maneira en que entablaban este tipo de relacións) pasáballes, porén, algo similar: cando encontraban unha muller á que respectaban intelectualmente resultaba que non lles atraía no plano erótico. Había algunhas excepcións, claro esta. Pero Simone de Beau¬voir non foi unha delas. Quizais por aquel aire de institutriz severa que tiña. Sartre acabou por non sentir a menor atracción física por ela. Camus, pola súa banda, temía que fose unha prosma e leriante na cama.
Simone quixo seducir a Camus, pero este tras algunhas vacilacións e flirteos, repregouse (a diferenza de Koestler que caeu nos seus brazos). Lembremos un episodio memorable acontecido na etapa en que Sartre daba conferencias nos Estados Unidos, onde estivo dende mediados de decembro de 1945 ata o mes de marzo do ano seguinte. Unha noite, Simone, que se sentía moi atraída como indicamos polo galán Camus, ceou a soas con el na cervexaría Lipp, e despois foron ao bar de Pont-Royal, situada moi preto da editorial Gallimard, onde Albert tiña o seu despacho, e permaneceron alí ata a hora do peche. Acordaron logo mercar unha botella de champaña para bebela xuntos no hotel Louisiane, onde se aloxaba Simone, segundo refire ela nas súas memorias (La force des choses). Aínda que ela era consciente de que Camus non a trataba exactamente igual que a un home, valoraba a súa capacidade intelectual e fíxolle confidencias e mesmo condescendeu a lerlle algún pasaxe do seu diario. Faloulle dos seus problemas persoais e das súas inquedanzas como escritor: a pesares do éxito e o recoñecemento que xa obtivera, non se sentía satisfeito, e estaba obsesionado con escribir unha obra que considerase de auténtico valor. E isto facíao sufrir.
Simone era moi sagaz e e percibiu con claridade que en Camus existía "un abismo más profundo que en algunos otros entre su vida y su obra". Cando saían xuntos, bebían, charlaban e rían ata altas horas da madrugada; semelláballe gracioso, cínico, "un poco canalla y muy pillo"; expresaba os seus sentimentos (con ela) e era capaz de dar renda solta aos seus impulsos. Podía sentarse na neve, as dúas da mañá e poñerse a meditar sobre o amor (Camus adoitaba ser moi reflexivo; e profundo, por certo): buscábamos -dicía- a paixón pero tamén a estabilidade. E iso non era posible; había que elixir, pois non se pode á vez arder e perdurar. Pero Beauvoir observaba tamén que nas discusións serias se pechaba, trataba de darse gran importancia, e enunciaba frases nobres. Apunta, asemade en La force des choses, que coa pluma na man era un moralista ao que ela xa non recoñecía. O propio Camus admitía que a súa imaxe pública non coincidía coa súa verdade persoal. Tamén outros amigos íntimos advertiron que se revestía cunha máscara. El mesmo se daba instrucións neste senso, como revela un apunte do seu diario (Le temps qui reste): "Instalarse en la naturalidad pero con su máscara".
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 01/04/2011)

Historia do Café (VII). As Mulleres Parvas

2011-03-27T02:43:00.000-07:00

Pode causar certa sorpresa que un humanista sensible como era Albert Camus, ao que tildaban de moralista por mor da súa preocupación pola xustiza e o respecto ás persoas (que incluía a oposición firme a pena de morte, mesmo para os colaboracionistas co nazismo), non dubidara en mentirlle a todas as mulleres coas que saíu, do mesmo xeito, por certo, que facía Sartre. En realidade, esta semella ter sido unha actitude habitual dos homes de mediados do século XX, cando cortexaban ás mulleres. A cuestión era conquistalas e retelas logo, e calquera argucia semellaba válida con tal de conseguir tal propósito. “No amor vale todo”, adoitábase dicir. No flirteo, e dun modo xeral na relación amorosa, non parecía indispensable dicirlle a verdade as mulleres, coas que era infrecuente que se establecera unha comunicación profunda, baseada na igualdade e no respecto mutuo. Era, en efecto, insólito que os homes se franquearan coas súas parellas e que lles falasen dos seus auténticos sentimentos e das súas inquedanzas intelectuais. (Emilia Pardo Bazán fora pioneira na reivindicación dun proxecto vital autónomo para a muller e na procura dun intercambio creativo cos escritores varóns, como deixou patente nunha carta remitida a Pérez-Galdós). Polo xeral, os pretendentes limitábanse a mostrarse corteses e atentos, procurando parecer divertidos e un pouco frívolos.
O comportamento sexista dos varóns asentábase na infravaloración das mulleres, nomeadamente da súa intelixencia e capacidade ou disposición para afondar nos temas serios. Poucos intelectuais lles concedían creto neste senso. Eran realmente moi escasas as excepcións a esta regra, entre as que é posible mencionar o respecto artístico que a actriz galega María Casares, lle inspiraba a Albert Camus. Pero isto non impediu que lle mentise, cando era a súa amante, dicíndolle, se cadra unha das veces nas que se encontrou con ela no café de Flore, no que adoitaban verse, que as súas relacións coa súa esposa Francine eran como de irmáns. Pero logo o asunto quedou destapado cando ela quedou embarazada, e daquela María rompeu con Camus. Outra das súas amantes, Mamaine, a atractiva esposa de Koestler, que escapara con el nunha viaxe pola Provenza e andaban logo xuntos polos cafés parisinos, escribiulle a súa irmá dicíndolle que Albert casara con Francine por mor de que estaba embarazada. Déralle esta xustificación –unha pura trola- para non contarlle que contraera nupcias libremente con ela, sen outro condicionante que o código de honor norteafricano, no que a palabra dada tiña a máxima importancia. Semelláballe máis sinxelo e práctico contarlle que ela agardaba un fillo, e diante dese feito el reparaba cabaleirosamente a súa culpa.
Outra excepción á pauta habitual foi a relación que mantivo Sartre con Simone de Beauvoir, na que esta sabíase apreciada tamén polo seu intelecto. Sartre trataba con ela as cuestións filosóficas e políticas e confioulle un posto de grande responsabilidade na redacción da revista ‘Les Temps Modernes’. Pero esta relación supostamente idílica, que constituíu un modelo durante moitos anos para a “progresía” (unha especie de relación de referencia como a de Ana Belén e Víctor Manuel, en España, pero con máis nivel e maior proxección internacional), baseada na unión libre con comunicación profunda, recusando os apegos e o matrimonio burgués, vivindo cada quen nun domicilio diferente, e compartindo amor e inquedanzas, quedou feita anacos cando se fixeron publicas as memorias de Simone de Beauvoir, xa na etapa final da súa vida. Fíxose patente entón a escasa consideración que ámbolos dous tiñan polas rapazas coas que se deitaban, as que consideraban unhas auténticas tontas. Nas confidencias que se facían quedaba claro que estaban alí para darlles pracer e non pasaba nada por telas enganadas. En certo modo utilizaban a estas admiradoras. Algunha delas sentiuse fondamente ferida e decepcionada cando se publicaron as citadas lembranzas da Beauvoir. Pódese soster con fundamento que, en certo xeito, a autora de ‘El segundo sexo’ asumiu a este respecto as pautas de conduta habituais nos homes.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 25/03/2011. Reprodúcese aquí nunha versión ampliada)

Historia do Café (VI)

2011-03-19T05:18:00.000-07:00

A finais de 1943, cando estaba a piques de cumprir os trinta anos da súa idade, Camus instalouse en París para traballar na editorial Gallimard. A súa chegada, a capital atravesaba pola etapa de maior tribulación que coñeceu ao longo do século XX. Naquel último inverno da ocupación alemá todo estaba peor que antes. Na Francia ocupada, a comida, os combustibles e o papel escaseaban cada vez máis. O racionamento non era o único factor que sufocaba os franceses. A represión incrementábase e o goberno colaboracionista de Vichy pregábase aínda máis os ocupantes alemáns, esforzándose en persuadir os franceses de que a vitoria alemá era inexorable. A pesar diso, a vida continuaba naquel París sombrío, racionado e intimidado polas tropas nazis que patrullaban polas súas rúas. A cerrazón non era total, a vida cultural proseguía e a ‘Xestapo’ permitía que os intelectuais de prestixio gozaran de certa marxe de liberdade. Seguíase escribindo e publicando, as revistas literarias continuaban aparecendo e asemadae proseguía a actividade teatral, cos seus ensaios e estreas. De feito, Sartre puido representar sen problemas a súa obra de teatro ‘Las moscas’ (feito que Malreaux lle reprocharía máis tarde). Tamén se exhibían películas. A censura non era drástica, como puxo de relevo Lottman, quen detalla este panorama na súa biografía de Camus. Os pequenos restaurantes e mailos cafés do Barrio Latino estaban repletos de escritores e artistas, de actores e cantantes, de directores de teatro e de cine, en suma de todos aqueles que ían crear a lendo do Saint-‘Germain-des-Prés’ do período de posguerra. Nun París sen carbón, no que os cortes de electricidade estaban á orde do día, resultaba comprensible que os escritores e artistas acudisen a quentarse en cafés como o Flore que dispoñían de estufas de leña. Simone de Beauvoir traza nas súas memorias un retrato de grupo no Flore, onde se mesturaban membros da resistencia e colaboracionistas, onde se podía ver a Pablo Picasso de leria nunha mesa, e a un director de cine tomando unha copa noutra, en tanto que Sartre e Beauvoir escribían en senllas mesas obras que ían modelar a toda unha xeración. Camus coñeceu a Sartre cando acudiu á estrea de ‘Las moscas’, mantendo daquela ambos os dous unha breve conversación. O seguinte encontro tivo lugar no café de Flore, con Beauvoir presente. Falaron de libros e encontraron puntos de vista comúns, xa que resultou que Sartre compartía a admiración de Camus por ‘Le parti pris des choses’ de Ponge. Sartre tiña un carácter amigable e doado, e non foi dificil que o xeo rompese entre os dous escritores, de temperamentos tan distintos, en especial cando Sartre falou da preparación da súa nova proposta teatral ‘A porta pechada’. Propúxolle a Camus que se encargara da posta en escena da obra e mesmo que aceptase o papel principal. Camus venceu as súas dúbidas e aceptou en principio, pero despois declinou sensatamente o ofrecemento posto que nese momento non se consideraba cualificado para asumir o traballo de dirixir actores profesionais nin tampouco se sentía preparado para ocuparse da montaxe dunha peza teatral nun escenario parisiense.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 18/03/2011)

Historia do Café (V)

2011-03-13T05:53:00.000-07:00

O existencialismo foi tamén un estilo de vida e unha actitude de pesimismo sombrío e “indiferencia desencantada” (compatible coa esixencia do “compromiso” co mundo que postulaba Sartre, nomeadamente na súa segunda etapa) que comportaba un modo de vestir característico. Existe, en efecto, un certo ‘identikit’ existencialista, caracterizado pola indumentaria negra, na que non podía faltar un xersei de colo volto e, como complemento, un cigarrillo nos beizos. Reinaba neste ambiente, marcado pola guerra fría e o temor ao afrontamento nuclear, a conciencia do absurdo da existencia, e en determinados casos cavilábase na posibilidade do suicidio (Camus sentíu esta tentación nas súas horas baixas) pero tamén tiñan predilección por facer tertulia nos cafés, discutindo nas terrazas os riscos dunha invasión da URSS e os excesos do imperialismo norteamericano. Disipaban a anguria que os esganaba en animadas festas nas casas particulares, e juergas con baile e copas en boîtes e cabarets exaltándose coa música de ‘jazz’. Tanto a Sartre como a Camus lles encantaba bailar. Aqueles intelectuais e artistas fumaban e bebían copiosamente mentres escoitaban a Boris Vian tocar a trompeta na ‘boîte Rose Rouge’. Amaban tamén as cancións da musa do existencialismo Juliette Gréco, denominada a diseuse porque practicaba un xeito falado de cantar. O café ‘Le Tabou’ tivo gran éxito e foi quizais o máis eminente lugar de referencia. Dispuña dun soto de forma tubular provisto dunha barra, un gramófono no que xiraban sobre todo discos de ‘jazz’, e dun piano para o acompañamento dos cantantes.
Camus, con doble vida de home casado e amante atribulado da actriz galega María Casares, almorzaba na casa con ovos e cereais. Sartre facía o propio con dúas copas de coñac no ‘Café de Flore’. Traballador infatigable e home que gozaba de boa saúde (en contraste con Camus que padecía tuberculose, nunha época na que aínda non existía un medicamento eficaz) sentábase nunha mesa do piso superior e alí se concentraba na escritura de libros e artigos para ‘Les Temps Modernes’ (revista de culto para os intelectuais europeos; en España, bebían nesa fonte o catalán Carlos Barral e os galegos Beiras e Ferrín) por espacio de tres horas. A súa inseparable Simone de Beauvoir, á quen chamaba Castor (“o amor necesario”, que non impedía que houbera ademais “outros amores continxentes”), facía outro tanto, se ben noutra das pequenas mesas redondas de que dispuña o establecemento. Despois de xantar xuntos, nalgún dos restaurantes do Barrio Latino, adoito con algúns amigos, ambos os dous regresaban ao ‘Flore’ traballando na parte alta outras tres horas. Algunhas veces eran quen de dedicar ao esforzo intelectual ata 15 horas nun día, e así se explica que a producción de ambos alcanzara amplas proporcións. O propietario non os recoñecía ao principio, pero en canto Sartre se transformou nun personaxe célebre, o cal aconteceu moi axiña (como tamén Camus) e comezou a recibir numerosas chamadas telefónicas, decideu instalar unha liña para o seu uso exclusivo. O ‘Flore’ era en certo modo a súa casa.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe,12/03/2011)

Historia do Café (IV)

2011-03-07T08:00:00.000-08:00

Na época da postguerra, marcada polo predominio do existencialismo, e logo despois nos anos sesenta, coa rebelión do 68, o ‘Quartier Latin’ convertiuse nun referente cultural de primeiro orde. París mantivo así o seu influxo e poder de imantación, entramentras a metrópoli newyorquina se ía perfilando como a capital planetaria alternativa no eido cultural e artístico (amén do financiero, etc.), con fenómenos como o movemento ‘Beat’ e o ‘Abstract Expressionism’. Os intelectuais e escritores da xeración de Sartre escolleron a zona do Barrio Latino, porque os cafés e restaurantes que tanto gustaban de frecuentar resultaban máis baratos que noutros barrios, nomeadamente que os situados na outra icona do imaxinario cultural francés: Montparnasse.
Os cafés preferidos polos existencialistas eran o ‘Café de Flore’, a ‘Closerie des Lilas’, e a ‘Coupole’. Unha mañá do outono de 1947, Simone de Beauvoir, despois de traballar como adoitaba facer no Café de Flore, acompañou ao escritor Arthur Koestler e a súa atractiva esposa a visitar o museo impresionista do ‘Jeu de Paume’. Un pouco despois, Koestler quixo repetir unha velada tola que tiveran nun cabaret ruso. Sartre flirteaba coa seductora muller e xa ían estando todos bastante bébedos. Koestler encontrou intolerable aquela situación e non dubidou en guindarlle un vaso a testa de Sartre, afortunadamente con mala puntería de xeito que o proxectil foi a estrelarse na parede. Diante do incidente todos se puxeron en pé para abandoar o local pero antes tiveron que vencer a resistencia de Koestler quen teimaba en que permaneceran nel. Ao cabo, saíron a rúa e Sartre púxose a dar tumbos facendo círculos na beirarrúa. O agresivo compañeiro de farra acabou indo atrás deles, subindo as escaleiras a gatas, e cando chegou onde os demais quixo baterlle de novo a Sartre. Terzou entón Camus con xovialidade, tratando de disuadilo: -“Veña, ímonos!”, díxolle colléndoo polo hombreiro. Pero o outro revolveuse con enerxía a bateulle sen contemplacións ao autor de ‘La peste’. O sangue fervente do escritor pied-noir alporizouse e dispúxose a ensarillarse a labazadas con Koestler, cousa que tería feito de non se interpoñeren os demais. Deixaron despois ao provocador nas máns da súa dona -e mazá da discordia-, e os restantes amigos se instalaron no vello coche de Camus. Namentras este ía conducindo, ben empapado en vodka e champaña, non paraba de chorar ao tempo que salmodiaba magoado: “¡Era o meu amigo, e bateume!”. Levado polo desconsolo, botouse enriba do volante e esqueceuse de gobernar o coche, que comezou a dar tremendos bandazos. Daquela, Sartre e Simone de Beauvoir despabilados decontado co pánico que os embargou, erguéronlle a cabeza ao desolado Camus e a poder de berros e rogos lograron que recuperara a cordura e o control do vehículo.
Nos días seguintes volveron a falar repetidas veces do incidente na velada nocturna. Segundo refire Beauvoir, Camus preguntáballes: ¿Pensan que podemos continuar bebendo así e traballar? A pensadora consideraba que non, pero apunta nas súas memorias que tales incidentes eran pouco frecuentes.
(Publicado en Galicia Hoxe, 04/03/2011)

Historia do Café (III)

2011-02-28T01:27:00.001-08:00

Frecuentaban o café os burgueses e os membros da clase media. A medida que se foi producindo unha certa melloría do nivel de vida do proletariado foi posible o seu acceso ao café. En concreto, constátase a presenza de traballadores cualificados en España, na década de 1880. No canto de acudir á taberna, preferían acudir en particular ao ‘cafetín’ ou o café económico. Esta práctica formou parte quizais da pretensión que tiña a elite do proletariado máis arribista de incorporarse ás filas mesocráticas. Convén precisar que a terminología a este respecto non sempre é clara, posto que ás veces a voz ‘cafetín’, ou o sinxelo nome de café, outorgábaselle a tabernas con certas pretensións e que nalgúns caso revestíanse dun aspecto máis moderno.
O café desempeñou un papel eminente no artellamento da sociabilidade burguesa. A decoración e o mobiliario destes establecementos axústase aos parámetros do gusto burgués. Nos mellores existía unha clara preocupación polo luxo e quizá tamén pola hixiene e a salubridade: de aí que os teitos fosen altos (como adoitaban ser tamén os dos domicilios acomodados) e pretendíase que estivesen ben ventilados (aínda que non resultaba doado liberalos do espeso neboeiro provocado polo fume do tabaco). Por esta razón dispuñan de escupideras e lavabos (que non tiñan as tabernas). Nos primeiros tempos o mobiliario dos cafés non foi gran cousa. Como refería Monlau, En Madrid, houbo que agardar ata mediados do século XIX para ver que se producían melloras nos locais e no mobiliario dos cafés máis esmerados. Daquela, os cafés empezaron a ofrecer maior confort que as vivendas, tanto en mobiliario (veladores de marmol, diván de gutapercha ou veludo), como en decoración (estucos, dourados, espellos, cortinóns) e iluminación. Segundo Ramón Gómez de la Serna: "Una gran sociedad de gente distinguida llenaba los cafés porque entonces el café era muy superior en comodidades, luz y grandeza a la casa". Porén, calefacción non adoitaban ter (aínda hoxendía cantas luxosas cafeterías carecen dela) pero a “calor humana” suplíaa, nalgunha medida. En efecto, o único que funxía como modesta calefacción na cripta do Pombo –inmortalizada por Gutiérrez-Solana- eran as lámpadas de gas, que aínda que era pouca cousa, a súa cálida luz recordaba polo menos: “el dulce e ideal calor de las camillas”, áinda que non era moi axustada a comparanza, ó ser tan reducidas e herméticas.
Foi ao promediar o século XIX, cando algúns dos mellores cafés de Madrid adoptaron a iluminación por medio do gas, máis intensa que a tradicional de aceite, petroleo, etc. Ainda que isto non agradó a algúns hixienistas como Monlau, por parecerlle “sofocante” e insano o gas. Así, o café Pombo estaba iluminado con luz de gas, que encantaba a Gómez de la Serna. As lámpadas de gas que lucían no Pombo parecíanlle agradables e fermosas; en efecto, por mor do movemento da lapa, semellaban ós seus ollos brancas cacatúas que se abaneaban sobre un trapecio de cobre. Deste xeito, tiña a impresión de que a súa luz era expresiva e mol.
(Publicado en Galicia Hoxe, 25/02/2011)

A mesa e manteis. Historia da alimentación en Galicia" Premio Nacional de Gastronomía ‘Álvaro Cunqueiro’

2011-02-20T14:02:00.000-08:00

O profesor de Historia Contemporánea da USC, Xavier Castro, obtivo o Premio Nacional de Gastronomía ‘Álvaro Cunqueiro’("recoñecido como o premio gastronómico máis importante de España"), na XVII edición, en calidade de mellor libro publicado sobre gastronomía, polo seu libro: A mesa e manteis. Historia da alimentación en Galicia".
Esta obra mereceu ademais o premio Gourmand World Cookbook Awards 2010, ao mellor libro do ano.
Este libro é a versión en galego da obra publicada polo Servicio de Publicacións da USC, conxuntamente coa Fundación Dieta Atlántica; Yantares Gallegos. Historia de la Dieta Atlántica.

Véxase sobre o libro:
http://galiciagastronomia.blogspot.com/2010/06/mesa-e-manteis.html

Historia do Café (II)

2011-02-19T12:11:00.000-08:00

O parisino ‘Café Procope’ (fundado, en 1686, polo siciliano Francesco Procopio) estaba situado nunha estratéxica zona céntrica de París (onde, para fortuna do propietario, se creou moi logo a ‘Comédie Française’), e axiña atraeu ás xentes vencelladas ao teatro e á cultura (os filósofos Condorcet, Voltaire e Diderot honraron o local coa súa presenza), o que constituíu un indubidable atractivo para outro tipo de clientela. Durante os días da Revolución, foi no Procope onde o gorro frixio, símbolo da Liberdade, fixo a súa aparición por primeira vez, e neste café peroraron os ‘Cordeliers’ Robespierre, Danton e Marat. Na época da Restauración, xa ben entrada (en 1820) repuña forzas neste café o célebre viaxeiro e investigador Alexander von Humboldt. Nel facían tertulia escritores do século XIX, como Alfredo de Musset, e a brava lionne e amante de Chaupin, George Sand. Tamén acudía Anatole France, algúns notables filósofos, políticos reformistas, como Gambetta, e relevantes xornalistas, como M. Coquille, editor de ‘Le Monde’.
O local ofrecía unha decoración luxosa, con tapicerías, espellos e lámpadas de araña. Ítem máis: non só ofrecía café senón tamén bebidas destiladas e delicatessen como podían ser as froitas confitadas.
Nos primeiros momentos, dada a indeterminación social do café, algunhas mulleres frecuentaban o Procope, pero axiña se abstiveron de facelo. O Café Procope existe aínda actualmente, asumindo nomeadamente unha función de restaurante, cunha decoración ao estilo do século XVIII.
Polo demais, a expansión do café en Francia foi notable: en 1721 había en París 300 cafés, que pasaron a ser 2.000 na época da Revolución, e 4.000 na do Imperio.
Un dos primeiros cafés de Madrid foi a "Antigua botillería del Pombo", na rúa Carretas. Nas primeiras décadas do século XX, acollería o célebre faladoiro que presidía Ramón Gómez de la Serna. En moitos cafés a clientela cambiaba segundo as horas. Achega un exemplo Camilo José Cela, en ‘La colmena’. Escrebe alí que, no café da inefable dona Rosa, como na maioría: "o público da hora do café non é o mesmo que o público da hora da merenda, [...] a xente das tres da tarde non teñen que ver nada coa que chega dadas as sete e media".
Algunhas veces, despois do paseo, as mulleres acudían a certos cafés respectables coas súas familias.
Os inmobles nos que se instalaban os cafés adoitaban posuir unha certa distinción ou “carácter”. A decoración recibía un tratamento esmerado e os detalles coidábanse. Os mellores procuraban ter un halo de refinamento e elegancia. Caracterizábanse pola procura dun ambiente grato, en boa parte mediante recurso ao confort que procuraba o seu mobiliario e complementos: un percheiro con repisa para sombreiros, un paragüeiro, cuspideiras, veladores de marbre (aínda que foran lousas de sepulturas postas do revés, como as do café de ‘La Colmena’), cadeiras ou cando menos sillas decentes (e non bancos ou banquetas, como nas tabernas), ás veces diváns fixados á parede e forrados de gutapercha (como apunta Emilia Pardo Bazán) ou veludo, e tamén cortiniñas de encaixe nas xanelas.
(Publicado en Galicia Hoxe, 18/02/2011)

Historia do Café (I)

2011-02-12T01:22:00.000-08:00

A diferenza da taberna, o café se constituíu como una ámbito de sociabilidade exclusivamente urbano. No século XVIII o café eríxese nun relevante centro de reunión, de tertulia política e literaria. Remontándonos ás orixes, constátase a existencia de cafés no mundo árabe, na Meca e en El Cairo, xa no século XVI, e algo máis serodiamente en Constantinopla. No mundo occidental o café xorde a mediados do século XVII, sendo pioneiras Gran Bretaña e Francia. Foi no ámbito anglosaxón onde o café fixo por primeira vez a súa aparición en Europeo. Semella que o primeiro café comercial abríuse en Oxford no ano 1650, e no breve prazo de dous anos despois abreuse outro máis en Londres. De deseguida foron proliferando novos locais que tiñan un certo cuño identitario como nota característica. En efecto, os distintos públicos, pertencentes na súa maior parte aos sectores acomodados, adoitaban frecuentar diferentes establecementos. Deste xeito, os comerciantes vencellados ás compañías de Indias Occidentais, Orientais e Rusia, acudían en especial aos cafés ‘Jamaica’, ‘Jerusalén’ e ‘Báltico’. As liñas divisorias establecidas pola política posuían tamén relevancia: os políticos ‘whigs’ discutían os seus asuntos no café St. James. E mesmo tamén importaba o factor étnico: os escoceses gustaban de frecuentar o ‘Británico’; e asemade o socio-laboral: os clérigos tiñan predilección polo “Coca tree”, en tanto que os actores enchían o ‘Bedford’. Polo demais, o ‘Lloyd’s’, fundado en 1689, congregaba aos fletadores e aseguradores vencellados ao comercio marítimo; tanto é así que no seu cuarto traseiro era posible asegurar as mercadorías con destino ás Indias, e así foi como se transformou na importante compañía aseguradora que ostenta o seu nome.
Nos primeiros tempos, os cafés eran locais relativamente austeros, constituídos por unha única peza que dispuña dunha barra nun extremo, donde polo regular unha muller distribuía café ou ben o té en pequenas fontes. Tamén se ofrecía coñac, que ao parecer que gozaba de maior favor do público. Os camareiros encargábanse de atender os pedidos e ofrecíanlle gratuitamente á clientela xornais de diferentes cabeceiras. Os cafés cumprían un importante papel na interacción social: moitos acudían a eles para obteren novas e informacións relevantes. Os novos establecementos espertaron o receo do poder político e, deste xeito, ao remate do século XVII, tanto os cafés como as cervexarías inglesas foron perseguidas como focos de sedición e subversión.
Os literatos e escritores ingleses do século XVII fixeron dos cafés os seus centros preferentes de xuntanza tanto na capital como nas cidades provinciás. Certos cafés evolucionaron ata convertírense en espacios restrinxidos, dando orixe aos característicos clubs da City, como o ‘Kit-Kat’, o ‘October club’, e o ‘Beefstak club’, nos que, como indicaban os testemuños da época, “uno podía emborracharse entre personas de su misma clase social”.
Polo que respeita a Francia, o primeiro café fixo a súa aparición na cidade portuaria de Marsella, no ano 1654. Pero foi o ‘Café de Procopio’ quen ostentou a maior gloria do café.

(Publicado en Galicia Hoxe, 11/02/2011)

ALCOHOL E LITERATURA

2011-02-09T10:12:00.000-08:00

Tanto a poesía como a prosa de Charles Baudelaire (ou unha mestura das dúas, pois este literato foi pioneiro na utilización da prosa poética) estan inzadas dos efectos oníricos que el mesmo describiu en ‘Los paraísos artificiales’. A dimensión temporal semella por veces quedar suspendida nunha vaga sensación de misteriosa eternidade. A propia fronteira divisoria que adoita establecerse entre o poeta e o contorno queda solitamente difuminada. Baudelaire cantou o “viño dos amantes” e fixo a loanza dos seus benéficos efectos sobre o espírito humano. Tamén experimentou co haxix e outras drogas pero a súa experiencia distou de ser enteiramente satisfactoria: resultoulle amarga a sinfonía do opio. A súa parcial decepción non foi moi distinta da que tamén sentiu Valle-Inclán, en especial no que concerne ao seu posible efecto como potenciador da creatividade. Baudelaire considerou que as obxeccións ao haxix non carecían de fundamentación seria, considerado o asunto nomeadamente dende o plano da ética e da relixión. Chegou a desaprobar claramente as drogas, como sinala Sadie Plant e, en 1847, atribuiu a súa falla de éxito literario tanto ao viño como ao láudano. Considerou especialmente negativa a influencia do haxix, que o abrumaba cunha desmaiada apatía, invadíndolle a sensación de que non pagaba a pena esforzarse en facer nada. En suma, parecíalle que coa droga non resultaba posible culminar unha obra artística esixente.
Porén, co viño mostrouse Baudelaire más complacente. Retrucou a invectiva de Thomas de Quincey contra esta substancia dionisíaca, alegando que “el vino realza la fuerza de voluntad”, namentres que o haxix a aniquila. E aínda engadíu que: “El vino acrecienta el vigor corporal, el hachís es un arma suicida. Uno es diligente, por decirlo asi; el otro, esencialmente indolente”. Consideraba polo demais que o viño é a substancia que simboliza a comuñón cristiá con Deus, e tiña tamén un efecto benéfico en tanto que favorecedor da relación social, a comuñón entre os seres humanos, función que lle atribuía asemade a cervexa.
Arthur Rimbaud, autor de ‘Le bateau ivre’, tivo a pretensión de “llegar a lo desconocido por medio del desorden de todos los sentidos”. O poeta tiña que emprender unha tortuosa senda de creación asumindo a perspectiva de ter que padecer graves tribulacións para perseverar no seu mester poético. E nesta procura a súa mente podía quedar iluminada por unha mestura de opio, hachís, viño e absenta.
Arthur Koestler optou por outorgarlle a súa confianza ao alcohol, no canto de camiñar pola senda das drogas. Sostiña que o alcohol “Le calienta a uno y le hace a uno estar más cerca de los demás”, o que non sucedía coas substancias psicoactivas, xa que: “Los hongos le hacen a uno dar vueltas por dentro, y hacerse sentir más próximo a sí mismo”; e aínda facía unha apostilla, non exenta dun chisco de ironía: “La noche anterior resolví el secreto del universo, pero ahora que es de día he olvidado cuál era”. Como tamén postulaba Baudelaire, semelláballe que aquelo era comprar a baixo prezo as propias ilusións.
(Publicado en Galicia Hoxe, 04/02/2011)

Hemingway e o Viño

2011-01-30T09:18:00.001-08:00

Ernest Hemingway, como os restantes integrantes da ‘Xeración Perdida’: Faulkner, Scott Fitzgerald, Dos Passos, etc., foron rexos bebedores. Gertrude Stein, que foi quen acuñou a indicada expresión, quería significar con ela que eran uns mozos que: “No le tienen respeto a nada. Se emborrachan hasta matarse...”, como recolle o mesmo Hemingway nas súas memorias ficcionadas ‘París era una fiesta’. O autor de ‘O vello e o mar’, gustaba indudablemente da bebida nas súas diversas expresións, pero tamén a precisaba para sobrelevar a dureza do traballo de escritor que trataba de espremer o seu talento para trasladar aos seus relatos o mellor do seu ser. Os creadores auténticos, como era Hemingway, experimentan unha gran tensión na procura artística, e encontraban no alcohol un apoio para afrontar a ruda e esixente tarefa. A concentración que require a escritura dunha novela, o ímprobo esforzo prolongado no tempo que compre realizar mantendo as baterías cargadas sen permitir que se extinguise a auga no fondo do pozo da creatividade, provocaba en Hemingway una ansiedade considerable. Deste xeito, tras da xornada de traballo que adoitaba realizar polas mañáns (momento preferido por innumerables creadores, como quedou plasmado dun xeito paradigmático no intelectual de Muerte en Venecia) o recurso a bebida era para Hemingway un expediente necesario para descansar, evitando proseguir coa obsesión do argumento do relato en construcción. E tamén para esquecer que ao día seguinte, de mañá cedo, tería que voltar novamente a poñer o seu espíritu en incandescencia diante da folla de papel en branco. O premio Nobel fala moito do viño nas súas obras. Describe os viños sen requintamento, dun xeito espontáneo e pragmático (case diríamos: como bo ianqui que era) indicando os que lle agradaban e adoito tamén a maridaxe que lle parecía máis axeitada como acompañamento. Por certo que causáronlle moi boa impresión os “viños do país” cando os coñeceu en Galicia, segundo puxo de manifesto Carlos Casares no ensaio que dedicou a esta cuestión (‘Hemingway en Galicia’) no que ademais deu a coñecer unha interesante correspondencia. Gustou tamén dos xantares galegos e tivo a ben permañecer unha boa temporada en Santiago para disfrutar dunha cidade que consideraba como a máis bela das españolas, e calificando por certo a súa catedral como a máis fermosa do mundo.
O viño tamén era para Hemingway un xeito de premiarse cando o traballo tiña ido ben. Como de costume, ao rematar un conto sentíase baleiro, a un tempo triste e contento, como se tivera feito o amor, mais naquela ocasión estaba ben certo de que conseguira escribir un bo conto, aínda que para comprobar ata que ponto era bo tiña que agardar ata relelo o día seguinte, coa mente despexada. Entón premiouse, e este foi o efecto tónico que o viño exerceu no seu ánimo: “Comiendo las ostras con su fuerte sabor a mar y su deje metálico que el vino blanco fresco limpiaba, dejando sólo el sabor a mar y la pulpa sabrosa, y bebiendo el frío líquido de cada concha y perdiéndolo en el neto sabor del vino, dejé atrás la sensación de vacío y empecé a ser feliz y a hacer planes”.
(Publicado en Galicia Hoxe, 28/01/2011)

CURSO DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA: HEMINGWAY E O VIÑO

2011-01-25T03:40:00.000-08:00

CURSO 2º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA
5ª SESIÓN: ERNEST HEMINGWAY E O VIÑO
Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).
Data: Mércores, 26 de Xaneiro, ás 20 horas.
Condutor da Sesión: Xavier Castro
Adega invitada: (Aldea de Abaixo. D.O. Rías Baixas. O Rosal.)

PRESENTACIÓN:
A última do 2º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada ao Ernest Hemingway, renovador da prosa contemporánea, amante de lecturas, libros, viños e alcoholes plurais. Viaxeiro impenitente, estivo moi apegado a España e a súa esperanza republicana. Visitou varias veces Galicia e probou os seus caldos. Declaraba que Santiago era a cidade española que máis o impresionara pola súa belleza.
Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales e A mesa e manteis), e as lecturas de María Outes, darán conta das características esencias da súa obra literaria e tamén das súas suxestivas referencias á cultura do viño. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais relacionadas co escritor americano e a cultura do viño, ilustradas con vídeos. Previsiblemente, algunha das cancións propiciará a práctica do canto coral por parte dos asistentes.
Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo do viño branco da salientable adega Aldea de Abaixo, situada na comarca do Rosal (D.O. Rías Baixas). Servirase tamén un compango de castañas, queixo e friames de porco celta, apoiados en pan de millo e centeo, que a todo isto da dereito a inscrición (10 €).
Ao cabo, farase así mesmo un concurso de humor relacionado co universo do viño.

Neruda, a Felicidade e o Viño (e II)

2011-01-22T13:01:00.000-08:00

A Ilustración difundiu o ideal da felicidade neste mundo, fronte á anterior concepción da vida coma un val de bágoas no que facer expiación co propósito de alcanzar a vida eterna no máis alá. O ideal laico da búsqueda da felicidade coallou por primera vez na constitución norteamericana. O filósofo Bertrand Russell consagrou un libro a dar conta da súa experiencia nesta esbarante cuestión. Titulóuno: ‘La conquista de la felicidad’. En franco contraste con esta liña de reflexión, gozou de boa reputación nos pagos da filosofía e da cultura laica a actitude vital sombría, de angustia diante da existencia, por habitar nun mundo sin sentido, inxusto, onde os seres estamos condenados a morrer. Así era a filosofía de Schopenhauer, e logo o existencialismo de Sartre. O pesadume na conciencia completábase coa ollada sombría e a indumentaria negra. En Francia, Paul Lafargue, foi un pioneiro incomprendido e deostado por tratar de conxugar a difícil ecuación do compromiso e o hedonismo. En España, singularmente na época da ditadura franquista, nos ambitos progresistas o cidadán concienciado non podía parecer ledo sen suscitar a sospeita de frivolidade ou inconsciencia. Había que ser pesimista (que –dicíase- non era máis que un optimista ben informado) e, non obstante, comprometido, activo e combativo contra o réxime ditatorial, asumindo a fórmula gramsciana do pesimismo da intelixencia contraposto ao optimismo da vontade.
Cando Pablo Neruda se referiu a esta cuestión trouxo a coación o exemplo de Lautréamont. O autor de “Los cantos de Maldoror” quixo ser infernal e ao propio tempo un arcanxo maldito. “Maldoror en la magnitud de la desdicha, celebra el “matrimonio del cielo y el infierno”. Porén, o poeta mozo uruguaio renegou, ao cabo, da súa faciana sombría e proxectou unha nova poesía optimista que non chegou a plasmar. Pero este movemento cara a bondade e a saúde suscitou o reproche de moitos críticos que sostiñan que o poeta debía atormentarse e sofrir, “debe vivir desesperado, debe seguir escribiendo la canción desesperada”. Celebrábase a Lautrémont nas súas dores, pero condenábase na súa transición a ledicia. A dirección do gusto foi encauzada a magnificar a desgracia como lévedo da gran creación. A vida áspera do poeta tívose por premisa da excelencia poética. Menciona neste sentido Neruda, en ‘Confieso que he vivido’, os casos de Hölderlin, lunático e infortunado; Rimbaud, errante, tempestuoso, imprevisible e amargo; Gérard de Nerval, aforcándose na farola dunha ruela miserable. Todos eles marcaron nas postrimerías do século XIX un sendeiro de tormentos asociados a procura do paroxismo da belleza. Porén, Neruda militaba nun fronte vitalista que consideraba conciliable a actitude de compromiso coa procura da felicidade na Terra. Os poetas como el protagonizaron a rebelión da ledicia de vivir. E, neste senso, o poeta chileno aprobaba o comentario que fixera o seu amigo Ilya Ehrenburg (un escritor revolucionario, dende logo, pero tamén “un epicureísta refinado”): “Pablo es uno de los pocos hombres felices que he conocido”.
Publicado en Galicia Hoxe, 21/01/2011)

CURSO DE CULTURA DO VIÑO, AYMERIC PICAUD (CÓDICE CALIXTINO) O VIÑO NO CAMIÑO DE SANTIAGO

2011-01-18T10:15:00.000-08:00

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA
5ª SESIÓN: AYMERIC PICAUD (CÓDICE CALIXTINO) O VIÑO NO CAMIÑO DE SANTIAGO
Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47. Santiago).
Data: Mércores, 19 de Xaneiro, ás 20 horas.
Condutor da Sesión: Xavier Castro
Adega invitada: Amadeo Salgado Cid (D. O. Monterrei)

PRESENTACIÓN:
A próxima sesión do Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada a Aymeric Picaud, monxe de Poitou que peregrinou a Santiago no século XII e logo escribiu a Guía do Peregrino, que forma parte do Códice Calixtino. Nesta obra alude a diversos aspectos de interese para os peregrinos e alude a salubridade das fontes, aos xantares e tamén ao viño, o pretiosus baccus que entraba na cidade de Compostela pola porta de Mazarelos, e –no dicir de Cunqueiro- na vila xacobea melloraba polo efecto máxico do son de bronce da campá da torre Berenguela. Posteriores testemuños da peregrinación, de autorías diversas, abundan nestas cuestións: os de Alejo Carpentier, Pierre Barret e J. N. Gurgand, Nicola Albani, Walter Starkie e, ao cabo, Paulo Coelho e Álvaro Cunqueiro.
Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales) e os recitados de María Outes, darán conta da cultura do viño no Camiño de Santiago. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais que gardan relación co universo xacobeo e a procura de viño (que os viaxeiros adoitaban levar na cabaza a guisa de carburante e tónico), como poden ser as cantigas e máis os romances medievais, entre os que salienta pola calidade poética o de Don Gaiferos, en versión de Faustino Santalices (acompañado coa zanfona), e a quizais máis lírica de Amancio Prada. Previsiblemente, algunha das cancións propiciará a entrega dos asistentes ao canto coral.
Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e recitados iranse entreverando co paladeo dos gorentosos viños da adega Amadeo Salgado Cid (D. O. Monterrei). Servirase tamén un compango de castañas, queixo do Cebreiro –recompensa que recibía por veces o peregrino ao chegar á porta do camiño en Galicia-, e rexos friames de porco celta, apoiados en pan de millo e molete de trigo, que a todo isto da dereito a inscrición (10 Euros).
Ao cabo, farase un concurso de creación literaria centrada na importancia do viño no camiño. O gañador obterá como premio unha acreditada botella de viño e máis un libro.

(Para máis información sobre os cursos, teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Pablo Neruda, a Felicidade e o Viño

2011-01-18T10:11:00.000-08:00

Tanto na vida como na obra de Pablo Neruda o viño desempeñou un relevante papel. O poeta chileno recoñece nas súas memorias a súa inclinación polos viños artesáns, menos depurados e se cadra rudos, que coñeceu cando aínda era novo. Pero isto foi a consecuencia dunha evolución da súa sensibilidade e do seu padal. Declaraba, en efecto, Neruda o seguinte: “Mis tatarabuelos tuvieron viñas. Parral, el pueblo donde nací, es cuna de ásperos mostos. De mi padre y de mis tíos (…) aprendí a diferenciar el vino pipeño del filtrado. Me costó trabajo acatar sus inclinaciones hacia el vino irrefinado que cae de la pipa, de corazón original e irreductible. Como en todas las cosas, me costó volver a lo primitivo, al vigor, tras haber practicado la superación del gusto, saboreado el bouquet formalista. Pasa igual con el arte: se amanece con la Afrodita de Praxíteles y se queda uno a vivir con las estatuas salvajes de Oceanía”.
A súa afección polo viño levouno a interesarse en todas as partes por esta cuestión: “En todos los países me preocuparon los derroteros del vino, desde que nacía de “los pies del pueblo” hasta que se engarrafaba en vidrio verde o cristal facético”. Non só en Francia, cuxos viños –feitos con variedades que foron levadas tamén a Chile- encontraba excelentes. Pero tamén gustaba dos caldos doutros países: “Recuerdo en Hungría un vino grueso, llamado “sangre de toro”, cuyas embestidas hacen trepidar los violines de la gitanería”. Denominación esta que por certo, non é en absoluto descoñecida en España. E, por certo, co gallo da súa estancia neste país tivo ocasión de probar en Galicia o tinto do Ribeiro de hai algunhas décadas, aquel viño que permitía debuxar moi ben cos seus pousos a rosa do viño: “Me gustó tomar en Galicia el vino del Ribeiro, que se bebe en taza y deja en la loza una espesa marca de sangre”.
O viño estivo asociado na existencia de Neruda ao amor e ao pracer de vivir e compartir. Na súa obra son moitas as referencias ao universo vitícola. Dedicou a esta temática cando menos dous poemas memorables: a “Oda al vino” (nas Odas elementales), sen dubida un dos máis fermosos das letras hispanas, e “Estatuto del vino”, tamén moi interesante, aínda cunha veta ben máis sombría e crítica, publicado en Residencia en la tierra.
As referencias á cultura do viño prodíganse, acá e acolá, na súa poética. No poema “Para que tú me oigas”, pertencente aos Veinte poemas de amor y una canción desesperada, alude as uvas, identificándoas coa suavidade lene da pel feminina: “Pero se van tiñendo con tu amor mis palabras. / Todo lo ocupas tú, todo lo ocupas. // Voy haciendo de todas un collar infinito / para tus blancas manos, suaves como las uvas”.
Ao cabo, no poema “Cómo era España”, publicado no libro España en el corazón, Neruda expresou os violentos contrastes do país e a enconada división dos seus habitantes valéndose dunhas imaxes do expresado teor. Dexergaba así aquel territorio : “(…) rodeado de las piedras abstractas del silencio / tu áspero vino tu / suave vino, tus violentas / y delicadas viñas”.

(Publicado en Galicia Hoxe, 14/01/2011)

Viño Tinto Galego

2011-01-12T05:31:00.000-08:00

No ano 1843, Antonio Casares apuntaba que Espadeiro e Tinta Femia eran as variedades principais de uvas tintas no Salnés. Cónstanos tamén que entre as variedades de uva negra, no Partido Xudicial de Cambados, cara a fins do século XIX, predominaban “Espadeiro” e “Caiño”, como salientaba o Avance Estadístico sobre el cultivo de la vid en España, formado pola Junta Consultiva Agronómica, no ano 1889. Como é posible ollar, a variedade de uva tinta Espadeiro alcanzou gran difusión e relativamente boa reputación nestas terras, onde semella probable que se teña cultivado máis teimosamente que noutras comarcas de Galicia. Ata certo punto, a cepa e máis o mosto Espadeiro chegaron a adquirir un carácter emblemático na zona do Salnés, nunha época en que o viño tinto gozaba dun prestixio moi alto. Era “o viño” por antonomasia; teimuda proclama que Manuel Villaronga -bo coñecedor dos viños e as adegas da comarca Arousana-, tivo ocasión de escoitar repetidas veces en boca da xente. Este feito permite albiscar a razón que inducíu a Ramón Cabanillas a reparar, entre outras variedades posibles, na de Espadeiro, a cal lle dedicou uns versos laudatorios nos que ponderaba as súas cualidades e excelencia.
Existe algún indicio de que o viño Espadeiro gozaba de prestixio a escala de toda Galicia, formando parte do póquer de ases dos grandes viños do país. De feito, aparece mencionado entre os viños galegos representativos (entre os que, por certo, non se salientaba o albariño) que o Partido Galeguista histórico quería defender fronte á competencia dos foráneos. No ano 1934 o Partido Galeguista instaba ós consumidores galegos a adoptar unha actitude de defensa dos viños e demais productos esenciais para a economía do país: “O nacionalismo galego [... quere] construir unha patria. E unha patria pra esistir necesita contar cunha economía”. Laiábanse os galeguistas polo feito de que houbera moitos galegos que adoptaban un comportamento considerado cómplice con outras economías que competían abertamente coa galega. A todos estes ‘desleigados’, endilgáballes unha auténtica filípica: “Quen en Galicia toma aperitivos alleos, auga pintada con nomes pomposos en vez do noso insuperable blanco Ribeiro, é un enemigo da Patria. Quen, na mesa, bebe detestables viños extraños (e o comerciante que os ofrece denantes cos do país) en vez dos nosos Ribeiros, Valdeorras, ou espadeiro, ademais de non ter bon gusto, forxa a esclavitude de Galicia”.
Pedro Rial López apuntaba que as variedades clásicas, como o “Espadeiro” e o “Caiño” se atopaban en franco retroceso nos anos sesenta deixando paso a novas cepas, como “Alicante”, “Corín”, “Folla Redonda”, etc. que eran incuestionablemente máis produtivas aínda que os viños resultantes presentaban o inconveniente de resultaren lixeiros. A título ilustrativo, sinalemos que a produtividade media das cepas híbridas, no período 1953-1966, era de 190 hectólitros por hectárea. En contraste con isto, o promedio de produtividade das cepas tradicionais era notoriamente inferior; o rendemento da “Espadeiro”, por exemplo, situábase en 115 hl/ha.
(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 07/01/2011)

Valle-Inclán e o Viño

2011-01-12T05:18:00.000-08:00

Antonio Machado afirmaba que: “Nunca fue Don Ramón, ni aún en los tiempos de su mayor penuria, un bohemio a la manera desgarrada, maloliente y alcohólica de su tiempo. Don Ramón no bebía más que agua, sin presumir de abstemio (él sabía muy bien que la mera carencia de vicios no supone virtud), sin que su ‘sequedad’ le inclinase a eludir el trato con los húmedos, cuando los ‘húmedos’, como el gran Rubén Darío, tenían talento (...) nadie llevó la pobreza y la mala fortuna del literato español, con mayor dignidad y más carencia de toda mendiguez que nuestro Don Ramón”.
Temos, polo demais, unha evidencia de Valle-Inclán en calidade de bebedor de viño, suxeito a unha pauta nada inmoderada nin escandalosa, aportada por Ramón Gómez de la Serna. O autor da greguerías gustaba da compaña, tanto na tertulia do Pombo como por doqueira, de persoas que “no me gastan la vida sino que me la ensanchan”. Escritor laborioso e incorrixible grafómano como era, poucas cousas detestaba máis que perder o tempo. Aínda máis: tentaba de aproveitar ben calquera momento; ser, nas súas palabras: “trapero del tiempo”. Lembraba o autor da ‘Automoribundia’ que, no devalar do primeiro decenio e pico do novecentos, acudira na grata compaña de Valle-Inclán a algúns ‘figones’ madrileños. Víñanselle entón ao maxín as verbas da Celestina, para quen: “No hay cosa más dulce ni más graciosa al muy cansado que el mesón”. Se cadra, foi de camiño cara un destes por unha beirarrúa estreita, cando se encontrou de fronte cun avinagrado detractor que se lle plantou diante e espetoulle o seguinte: “-Yo no cedo el paso a un botarate como usted”. E Valle, moi cumprimenteiro, baixou da beirarrúa e movendo o brazo cun irónico aceno concesivo, retrucou: “-Pues yo sí”.
Gómez de la Serna non esquece consignar que Valle sabía gozar en tales figóns de: “los condumios de la pobreza”. Deste xeito, celebraban neles: “fiestas de poco coste, pero de lograda cordialidad, independencia y risa libre”, que mercé á “abnegación del escritor” foron fermosas e encheron non só a alma senón tamén a andorga. Creábase así un clima de grata cordialidade, ata o punto de que: “Yo le he visto a don Ramón temblar de gozo y sentirse entronada en alguno de esos chamizos cuya suculencia era más inventada por nosotros que verídica”. E engade unha interesante precisión, sinalando que nun deles, de modestísima categoría, tomaron: entremeses, asado e “vino de pura sangre”.
Máis moderada aínda debeu ser a afección de Valle-Inclán polo viño na etapa de home casado e xa consagrado como artista. Semella que os seu fillos o adoraban, pois foi con eles un pai atento e mesmo cariñoso, dun xeito moi pouco usual para o que era o patrón dun proxenitor da época; neste senso, foi un dos que anticiparon o modelo de paternidade actual. Un testemuño referido ós seus fillos refería que: “Ellos no recuerdan ningún abrenuncio de su padre, pues no abusaba del vino ni de los licores, y sólo una vez volvió a casa un tanto raro y lo notaron porque llegó riéndose, cuando él sólo se sonreía, y llamó a Josefina, ‘Josefinita’”.
(Publicado en Galicia Hoxe, 24/12/2010)

CURSO DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA. SESIÓN: PABLO NERUDA E O VIÑO

2011-01-08T03:58:00.000-08:00

CURSO 2º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA
4ª SESIÓN: PABLO NERUDA E O VIÑO
Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47. Santiago).
Data: Mércores, 12 de Xaneiro, ás 20 horas.
Condutor da Sesión: Xavier Castro
Adega invitada: Crego e Monaguillo (D. O. Monterrei)

PRESENTACIÓN:
A próxima sesión do Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada a Pablo Neruda, poeta chileno que obtivo o premio Nóbel pola excelencia da súa obra e que cantou como ninguén as glorias do viño. Os comentarios do direutor do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales) e os recitados de María Outes, darán conta das características máis salientables da súa obra literaria e tamén das súas suxestivas referencias á cultura do viño. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais relacionadas con universo nerudiano, ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla. Previsiblemente, algúns dos poemas musicalizados animaran aos asistentes a practicar o canto coral.
Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo dos prestixiosos viños da adega Crego e Monaguillo (D. O. Monterrei). Servirase tamén un compango de castañas, mexillóns e minchas, apoiado en pan de millo e molete de trigo, que a todo isto da dereito a inscrición (10 €).
Pablo Neruda, poeta do amor pero tamén sensible ás inquedanzas sociais, gustaba de proclamar sen ambaxes a súa ledicia de vivir, a pesares das tribulacións do mundo. Deste xeito, farase un concurso de expresión do sentido do humor a propósito do viño, que decote foi vector de pracer e convivencia amable. Trátase de realizar con materiais enolóxicos (tizne de corcho de botella e viño tinto) figuracións ledas e debuxos divertidos relacionados coa temática vitícola: barril, cunca, copa, botella, acio de uvas, etc.

(Para máis información sobre os cursos, teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:
CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

O propósito destes cursos consiste na realización dun achegamento á cultura do viño, cunha iniciación á cata (con referencia aos criterios básicos da cata técnica e tamén ós propios da cultura popular do viño) que ao propio tempo constitúa unha experiencia de apreciación e goce do viño.
Estes cursos teñen unha orientación transversal, que pretende integrar a cultura do viño coa creación literaria e a musical. En cada sesión se degustaran viños de adegueiros galegos (nomeadamente artesáns, que tamén tomarán parte no acto) que polas súas propiedades garden relación coa obra (e, por veces, tamén coa vida) dun determinado escritor. Explicitarase o vencello que existe entre ambos, comentaranse os apartados da obra literaria nos que se fai mención ao viño, e mesmo se fará un recitado de poemas e fragmentos en prosa.
Os dous cursos de Cultura do Viño, Literatura e Música consistirán en sendos ciclos de cinco sesións cada un deles. O curso 1º está plantexado para os novos alumnos, en tanto que o 2º está concibido para os veteranos. De tódolos xeitos, admítese tanto a inscrición completa no primeiro dos cursos unicamente, como só no segundo, ou ben en ambos os dous, e tamén dun xeito independente nas sesións que o interesado prefira, facendo coa súa libre escolla un menú persoal que combine determinadas sesións dos dous cursos.
Este son os escritores aos que está dedicado o 1º CURSO: Charles Baudelaire, Álvaro Cunqueiro, Miguel de Cervantes, Ramón María del Valle-Inclán e Aymeric Picaud (autor da primeira guía de peregrinos, incluída no Códice Calixtino, onde alude ao viño no Camiño de Santiago).
Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.
As explicacións do condutor do curso farán referencia ao escritor que centre o interese de cada unha das sesións, abordando cuestións relacionadas coa cultura do viño, a temática gastronómica relacionada con ela (nomeadamente, as maridaxes entre o viño e a gastronomía) e estarán entrefrebadas coas intervencións dos participantes (aléntase a participación e son benvidos os comentarios e as preguntas dos alumnos) e con momentos de goce e padaleo do viño.
Haberá, asimesmo, interludios musicais nos que se escoitaran pezas alusivas á cultura do viño (visualizadas nunha pantalla dixital) e que garden algún tipo de vínculo co escritor que protagoniza cada sesión, tanto fragmentos de óperas ou obras clásicas de diferente xaez, como tamén jazz e música popular tradicional.
O viño reclama algún compango e, deste xeito, servíranse pinchos compostos por bos pans campesiños, de millo e centeo, amén de friames de porco celta e algún petisco de queixo (a todo isto da dereito a inscrición).
Non se exclúe que a sesión poida rematar, se o ambiente creado polas persoas asistentes o fai pertinente, cun canto coral no que participemos tod@s. O esencial é que cada sesión constitúa unha experiencia de goce da convivialidade arredor do viño –que foi decote un pracer social-, dun xeito lúdico, pracenteiro e cultural. Preténdese que resulte interesante, motivador, que induza a máis amplas lecturas e a sabios padaleos de estimables viños. Nestas sesións teórico-prácticas e lúdico-serias (ou jocoserias, que dirían os nosos devanceiros composteláns) importa moito desenvolver o espírito e difundir unha cultura da bebida acougada, de calidade e compartida.
Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.
Fará de condutor dos cursos o amateur da cultura do viño, Xavier Castro, profesor de Hª Contemporánea na USC e autor dos libros: A lume manso (Galaxia), A la sombra ejemplar de los parrales (Trea), A rosa do viño (Galaxia) e A mesa e manteis (Biblos, Col. Mandaio; Yantares gallegos, na versión en castelán da USC).

CURSO VIÑO 1. SESIÓNS:
(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)
1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.
2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.
3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.
4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.
5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). O Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2. SESIÓNS:
(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)
1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.
2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.
3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.
4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.
5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN
As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN
A inscrición realizarase no local de Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. 15705 Santiago). Horario: 10’30 a 14, 16’30 a 20’30. Sábados e Domingos aberto ao medio día). Pódese efectuar tamén a matrícula cubrindo a ficha de inscrición adxunta (na páxina web) e reenviandoa a: lardasmeigas@gmail.com. Tamén é posible realizar tamén o pagamento da matrícula en Ibercaja, nº de conta: 20858265160330075713, indicando que en que curso se inscribe ou en que sesión concreta (ou sesións), e presentando logo o resgardo en Lar das Meigas, o día da actividade.
Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)
Admítese a inscrición nun curso completo, en ambos os dous, ou ben en determinadas sesións concretas (que poden pertencer aos dous cursos). Recoméndase efectuar o pagamento no momento de cubrir a ficha de inscrición. Prezos: Curso Completo de 5 sesións: 45 €. 2 Cursos Completos: 90 € (neste caso o alumno recibirá unha botella de viño como agasallo). Sesións independentes: 10 € cada una delas.

O Viño Albariño e o Mito de Procusto

2011-01-04T14:30:00.001-08:00

O viño albariño, “alteza serenísima”, dispón dun especial “capital cultural”: o prestixio artístico que confire a creatividade literaria dun grande autor: Álvaro Cunqueiro, quen forxou a prosa máis suxestiva, imaxinativa e poderosa das letras galegas e que sobrancea entre as dos escritores máis sobresaíntes das literaturas hispánicas todas. O autor mindoniense estimouno en grao sumo, cantóuno e loouno, calificándoo, en data tan temperá como o ano 1970, como rei e señor dos viños, ou expresado coas súas verbas: “Alteza don Albariño”. Tamén deixou dito del, nunha obra que constitúe un referente clásico da nosa culinaria, “A cociña galega” (1973), o seguinte testemuño do seu recoñecemento altísimo: “Coido que un bon albariño é o millor blanco do noso país”.
Cunqueiro acreditou na xinea renana da videira albariña, e en materia de vides e de viños a creatividade e a imaxinación poden máis que a realidade prosaica que precisamente o viño esconxura. A literatura está para iso, dicía Manuel Rivas, para pararlle os pés a pedestre realidade, tantas veces inclemente. Crea de feito unha nova forma de verdade, afincada na lenda, tan agochada e segreda como os misterios de Eleusis; recrea a materia prima da aparencia tanxible como a taumaturxia de Dionisio transforma os acios exprimidos en néctar cobizado polos deuses do Olimpo; e a creación literaria amplía e enriquece a percepción humana das cousas do mesmo xeito que o espírito do viño altera a conciencia do home ó insuflar no seu corpo un hálito misterioso.
A teoría da xenealoxía teutona das mellores viñas do Salnés conta así coa pátina da lenda, que é unha específica forma de verdade, que resulta auténtica non en referencia ós feitos empíricos, senón se cadra en tanto que expresión das aspiracións e dos anceios. No caso do Albariño, a lenda tudesca e cluniacense, ben pode reflectir o ardente desexo de engrandecer e ennobrecer un viño, pulo que latexaba realmente nunha decida cohorte promotora. Pode que se teña convertido na metáfora coa que se revestiu unha pulsión creadora, da mesma maneira que a lenda de San Ero de Armenteira patentiza o afán de eternidade efectivamente sentido polos frades do mosteiro. Hai, de certo, un río segredo de verdade nas aparentes ficcións, ou como gustaba de dicir Vargas Llosa, existe a verdade das mentiras.
Sinalaba o autor de “Merlín e familia” nun dos seus artigos de xornal, no que foi quen de facer refulxir tamén o seu inimitable estilo, que: “sería torpe cosa objetarme con eso que se llama la realidad histórica, a mí que defiendo el ejercicio de la imaginación en la elaboración de la historia”. Non hai solución de continuidade entre o seu criterio e o de Eugeni D’Ors, por quen sentiu fonda admiración, abandeirado e defensor de similares argumentos, quen protestaba de que: “Bajo pretexto de métodos objetivos, gentes sin ninguna imaginación se habían apoderado de la historia y amenazaban acabar con ella”. A realidade non se pode dexergar a lus do mito de Procusto.
(Publicado en Galicia Hoxe, 31/12/2010)

Premio Gourmand World Cookbook Awards 2010 para A rosa do viño, de Xavier Castro

2010-12-28T02:14:00.000-08:00

Concesión do Premio: Gourmand World Cookbook Awards 2010, en la categoría Best Wine History Book, ao libro do profesor da USC, Xavier Castro, "A rosa do viño"

O libro, publicado pola editorial Galaxia, obtivera xa antes o Premio Deza Investigación concedido por los Concellos da Comarca do Deza (Pontevedra).

“Los ganadores de cada país compiten contra los ganadores en la misma
categoría de otros países por el “Best in the World”. Los resultados se
anunciarán el miércoles 2 de Marzo de 2011 en el teatro Le 104 de la Paris
Cookbook Fair. www.104.fr
En Diciembre de 2010 estamos enviando las notificaciones personales. Todos
los detalles del evento de la Paris Cookbook Fair están disponibles en
nuestra página www.cookbookfair.com.”

-O autor, Xavier Castro, é un historiador e ensaista, autor dunha ampla obra historiográfica na que aborda temas como o galeguismo, a emigración, a vida cotiá, e a historia da alimentación e a bebida.

“A rosa do viño», título desta obra, inspírase no procedemento popular empregado para apreciar a calidade do viño, reparando nomeadamente na súa densidade, no corpo que posuía. Tíñase en mellor estima o tinto de acendrado espesor (“que críe sangue”), que era o que deixaba uns trazos vermellos que, ó descender polas paredes da cunca, formaban os pétalos dunha flor, a rosa do viño.
A presente obra constitúe un achegamento á historia cultural do viño en Galicia, e artéllase como un traballo de investigación histórica que emprega fontes primarias, en boa parte inéditas, e recorre tamén a bibliografía primordial. Pretende, deste xeito, aterse ao rigor histórico pero procura asemade relatar unha faceta relevante da experiencia colectiva dos galegos dun modo que sexa interesante á par que resulte tamén de grata lectura.
O libro incorpora dun xeito novidoso a tradición enogastronómica galega dos nosos clásicos (nomeadamente Pardo Bazán, Julio Camba, Picadillo, Cunqueiro e Castroviejo) e as achegas dos tratadistas modernos, ao que se engade a sensibilidade popular en todo o que concirne á cultura do viño, tal e como quedou reflectida en textos de moi variada índole e, como non, tamén na memoria viva. Non se relega tampouco a tradición literaria: Valle-Inclán (cuxa actitide respecto do viño se estudia de xeito particular), Ramón Cabanillas, Otero Pedrayo, Castelao e a literatura costumista.
Detense na consideración do tradicional gusto popular e no protocolo da bebida fronte á cata experta. Constátase a realidade dun ethos étnico, patente no modo enxebre de beber os galegos, e examínanse tanto as as boas maneiras como os usos populares, analizando o tránsito da bebida comunitaria (beber por quenda empregando un mesmo recipiente) á unha concepción individualista no xeito de beber. Alúdese asemade aos recipientes (pichel, xerro, cunca, vaso e copa) e as expresións características que se adoitaban empregar nesta práctica social.

Sobre o Autor:
XAVIER CASTRO PÉREZ, natural de Cangas do Morrazo, é escritor e Catedrático de Escola Universitaria de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago, desempeñando o seu labor docente na Facultade de Xeografía e Historia. Acumula unha ampla experiencia docente e investigadora desenvolvida tamén en universidades de Estados Unidos e Francia. Neste último país exerceu a docencia na Université de Rennes (Maître de conferences), e impartiu seminarios na Universidade de Reims, Maison de Sciences de L’Homme, e École des Hautes Ètudes en Sciences Sociaux, de París. Foi director de varios proxectos de investigación financiados pola Xunta de Galicia e o Ministerio de Educación. Na actualidade dirixe, en calidad de investigador principal, o Proxecto de Investigación "Turismo histórico, gastronómico, enolóxico e cultural, na cidade Santiago de Compostela”. Promoveu dende 1983, en Ourense, as Xornadas de Historia de Galicia (12 publicacións). Foi subdirector e membro del consello de redacción da revista Grial e, asemade, comisario da Exposición do Cincuentenario da Editorial Galaxia (1950-2000). Membro da rede de investigadores europeos especializados en historia da alimentación (Institut Europeen D’Histoire de L’Alimentation). Impartiu tamén cursos sobre a cultura e cata do viño, e tense desempeñado como asesor histórico en varios proxectos audiovisuais (As leis de Celavella, A casa de 1906).
Estas son as súas principais publicacións: O Galeguismo na encrucillada republicana, (Deputación Provincial de Ourense, 1985) (Mención de Honor do xurado do Premio Otero Pedrayo, 1983). A lume manso. Estudios sobre historia social de la alimentación (Galaxia, 1998), Castelao e os galeguistas do interior. Cartas e documentos 1943-1954, (Galaxia, 2000). Ayunos y yantares: Usos y costumbres en la historia de la alimentación (Nivola, 2001), (Premio Nacional de Gastronomía “Álvaro Cunqueiro”, 2002). A la sombra ejemplar de los parrales. Cultura del vino en Galicia y otros espacios peninsulares, (NigraTrea, 2006). (Premio Nacional de Gastronomía “Álvaro Cunqueiro”, 2006; e Gourmand World Cookbook Awards 2006, na categoría Best Wine History Book). Servir era o pan do demo. Historia da vida cotiá en Galicia (Séculos XIX-XX), (NigraTrea, 2007) (Premio de Investigación Xesús Ferro Couselo, 2007). Neste último ano publicou tamén A mesa e manteis (Biblos), e Ayunos y yantares (publicado pola USC)

Para máis información:
franciscojavier.castro.perez@usc.es
Teléfono móbil: : 609 653228

CURSO DE CULTURA DO VIÑO: VALLE-INCLÁN

2010-12-18T16:21:00.000-08:00

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

4ª Sesión: VALLE-INCLÁN E O VIÑO

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47. Santiago).

Data: Mércores, 22 de Decembro, ás 20 horas.

Condutor da Sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Alfredo Alvarado Pires. D. O. Ribeiro)

PRESENTACIÓN:

A cuarta sesión do 1º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada ao extraordinario escritor Ramón María del Valle-Inclán, auténtico ourive do idioma e creador do esperpento. Nas Comedias Bárbaras, nas Sonatas e tamén en dramas teatrais como Luces de bohemia deixou plasmado un rico testemuño do mundo do viño popular na Terra do Salnés, das bebidas dos pazos visitados polo Marqués de Bradomín, e das tabernas e os cafés de Madrid nos que Max Estrella calmaba a súa sede e distraía a súa melancolía de poeta bohemio.

É mester referirse a unha rotunda e brillante alusión de Valle-Inclán á correspondencia entre viños e pratos, complexa cuestión na que se entreveran segredos nexos, á maneira dun concerto pitagórico. Nunha das comedias bárbaras, concretamente en Cara de Plata, barruntaba unha teoría respecto disto o seminarista Don Farruquiño: “Cada vino reclama su sacramento. Rueda blanco, propio para acompañar una tortilla de chorizos. Espadeiro de Salnés, bueno para refrescar en el monte, o en una romería o en un juego de bolos. Rivero de Avia, para las empanadas de lamprea y las magras de Lugo. Cada vino tiene su correspondencia en la vida, igual que todas las cosas. El mundo es armonía y concierto pitagórico. ¡Y nadie me rebata, si no está ordenado de teólogo!”.

Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales e A mesa e manteis), e as lecturas de María Outes, darán conta das características esencias da súa obra literaria e tamén das súas suxestivas referencias á cultura do viño. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais relacionadas con universo valleinclanesco e a cultura do viño, ilustradas con vídeos. Previsiblemente, algunha das cancións propiciará a práctica do canto coral por parte dos asistentes.

Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo do viño do Ribeiro da excelente adega de colleiteiro Alfredo Alvarado Pires. Servirase tamén un compango de castañas e friames de porco celta, apoiados en pan de millo e centeo, que a todo isto da dereito a inscrición (10 €).

Ao cabo, farase así mesmo un concurso de cantigas populares do viño.

(Para máis información sobre os cursos, teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

O propósito destes cursos consiste na realización dun achegamento á cultura do viño, cunha iniciación á cata (con referencia aos criterios básicos da cata técnica e tamén ós propios da cultura popular do viño) que ao propio tempo constitúa unha experiencia de apreciación e goce do viño.

Estes cursos teñen unha orientación transversal, que pretende integrar a cultura do viño coa creación literaria e a musical. En cada sesión se degustaran viños de adegueiros galegos (nomeadamente artesáns, que tamén tomarán parte no acto) que polas súas propiedades garden relación coa obra (e, por veces, tamén coa vida) dun determinado escritor. Explicitarase o vencello que existe entre ambos, comentaranse os apartados da obra literaria nos que se fai mención ao viño, e mesmo se fará un recitado de poemas e fragmentos en prosa.

Os dous cursos de Cultura do Viño, Literatura e Música consistirán en sendos ciclos de cinco sesións cada un deles. O curso 1º está plantexado para os novos alumnos, en tanto que o 2º está concibido para os veteranos. De tódolos xeitos, admítese tanto a inscrición completa no primeiro dos cursos unicamente, como só no segundo, ou ben en ambos os dous, e tamén dun xeito independente nas sesións que o interesado prefira, facendo coa súa libre escolla un menú persoal que combine determinadas sesións dos dous cursos.

Este son os escritores aos que está dedicado o 1º CURSO: Charles Baudelaire, Álvaro Cunqueiro, Miguel de Cervantes, Ramón María del Valle-Inclán e Aymeric Picaud (autor da primeira guía de peregrinos, incluída no Códice Calixtino, onde alude ao viño no Camiño de Santiago).

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

As explicacións do condutor do curso farán referencia ao escritor que centre o interese de cada unha das sesións, abordando cuestións relacionadas coa cultura do viño, a temática gastronómica relacionada con ela (nomeadamente, as maridaxes entre o viño e a gastronomía) e estarán entrefrebadas coas intervencións dos participantes (aléntase a participación e son benvidos os comentarios e as preguntas dos alumnos) e con momentos de goce e padaleo do viño.

Haberá, asimesmo, interludios musicais nos que se escoitaran pezas alusivas á cultura do viño (visualizadas nunha pantalla dixital) e que garden algún tipo de vínculo co escritor que protagoniza cada sesión, tanto fragmentos de óperas ou obras clásicas de diferente xaez, como tamén jazz e música popular tradicional.

O viño reclama algún compango e, deste xeito, servíranse pinchos compostos por bos pans campesiños, de millo e centeo, amén de friames de porco celta e algún petisco de queixo (a todo isto da dereito a inscrición).

Non se exclúe que a sesión poida rematar, se o ambiente creado polas persoas asistentes o fai pertinente, cun canto coral no que participemos tod@s. O esencial é que cada sesión constitúa unha experiencia de goce da convivialidade arredor do viño –que foi decote un pracer social-, dun xeito lúdico, pracenteiro e cultural. Preténdese que resulte interesante, motivador, que induza a máis amplas lecturas e a sabios padaleos de estimables viños. Nestas sesións teórico-prácticas e lúdico-serias (ou jocoserias, que dirían os nosos devanceiros composteláns) importa moito desenvolver o espírito e difundir unha cultura da bebida acougada, de calidade e compartida.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

Fará de condutor dos cursos o amateur da cultura do viño, Xavier Castro, profesor de Hª Contemporánea na USC e autor dos libros: A lume manso (Galaxia), A la sombra ejemplar de los parrales (Trea), A rosa do viño (Galaxia) e A mesa e manteis (Biblos, Col. Mandaio; Yantares gallegos, na versión en castelán da USC).

CURSO VIÑO 1. SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). O Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2. SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

A inscrición realizarase no local de Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. 15705 Santiago). Horario: 10’30 a 14, 16’30 a 20’30. Sábados e Domingos aberto ao medio día). Pódese efectuar tamén a matrícula cubrindo a ficha de inscrición adxunta (na páxina web) e reenviandoa a: lardasmeigas@gmail.com. Tamén é posible realizar tamén o pagamento da matrícula en Ibercaja, nº de conta: 20858265160330075713, indicando que en que curso se inscribe ou en que sesión concreta (ou sesións), e presentando logo o resgardo en Lar das Meigas, o día da actividade.

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Admítese a inscrición nun curso completo, en ambos os dous, ou ben en determinadas sesións concretas (que poden pertencer aos dous cursos). Recoméndase efectuar o pagamento no momento de cubrir a ficha de inscrición. Prezos: Curso Completo de 5 sesións: 45 €. 2 Cursos Completos: 90 € (neste caso o alumno recibirá unha botella de viño como agasallo). Sesións independentes: 10 € cada una delas.

Lorca e o Viño

2010-12-17T01:29:00.000-08:00

A nai de Federico García Lorca, Vicenta Lorca, viviu un tempo en Granada, nun modesto colexio de monxas, na súa maioría francesas, onde non lle gustou nada o ambiente. Era unha nena delicada e nunca esqueceu que a obrigaron a comer lentellas, prato que destestaba. Federico tivo sorte, pois a súa nai, debido a aquela experiencia, mostrouse sempre indulxente -polo menos nisto, non tanto noutras cuestións- cos antollos dos seus fillos no que concernía á alimentación. A comida, desde logo, gustáballe a Lorca, e non perdía ocasión para comer cos seus amigos fóra de casa. Era un lambeteiro de marca maior: encantábanlle os doces caseiros, que preparaban en Granada. En Bos Aires, adoitaba facer algún alto no seu traballo creativo para ateigarse de pasteis nas deliciosas confiterías porteñas.

Lorca fumaba e tiraba as cabichas ao chan coa desenvoltura con que outrora facíase este tipo de cousas, moi pouco cívicas. E non se limitaba a facer isto na rúa. O propio poeta referiu que, na época en que viviu na Residencia de Estudantes, o seu direutor, o institucionista Jiménez Frauz -home hixiénico e de acrisolados civismo, como bo institucionista-, veu como guindaba unha cabicha ao chan no corredor, nunha época na que se facían estas cousas nas casas, e aínda outras de parecido xeito, como chuspir contra chan ou ás paredes. Co seu exquisito tacto, o direutor, sen dicir un chío, a modo de calado reproche recollera a cabicha e botáraa nun cinceiro, mentres o poeta se sentira moi avergoñado. Cando se produciu a tráxica morte do poeta, que foi executado dunha maneira completamente irregular, e segundo afirma o seu biógrafo máis solvente, Ian Gibson, sendo previamente torturado, levaba tabaco consigo. Quen o mataron roubáronlle o paquete de cigarros Luky que levaba no peto do pantalón.

Lorca fixo moita vida de café. En Granada frecuentou moito a tertulia literaria que se xuntaba nun recuncho (“Rinconcillo”) do Café Alameda, cuxos integrantes se autodenominaban os “rinconcillistas” . Tamén se deixaba caer algunhas veces por ‘El Polinario’, taberna próxima á Alhambra que adoitaban frecuentar artistas e poetas. No Madrid dos seus primeiros anos de vida na capital facía faladoiro con algúns dos seus amigos granadinos, entre os que salientaba Melchor Fernández Almagro, no ‘Café Gijón’. Refería Isabel, a irmá de Federico, que éste adoitaba traballar na casa familar de Granada polas tardes e as noites. Sobre as tres e media ou catro da tarde subía ao seu cuarto co seu café “iluminado”, o que significaba que levaba algo máis que pingas de augardente e alí permanecía lendo ou escribindo ata case a hora para cear. Despois íase ao café Alameda a charlar cos seus amigos, regresando ás dúas ou tres da madrugada. Amigo da esmorga e noitarego empedernido, sempre estaba disposto a tomarse unhas copas cos seus amigos e admiradores. Sentía predilección polo coñac e máis polo whiski. O viño está presente na obra de Lorca, o que resulta case inevitable dada a súa inspiración na cultura popular de Andalucía, na que os mostos, finos e xenerosos desempeñaban un papel moi notable. Pero ademais a el gustáballe persoalmente o viño.

(Artigo publicado en Galicia Hoxe, 17/12/2010)

Pablo Neruda e o Viño

2010-12-11T07:01:00.000-08:00

Refire o escritor chileno Luís Sepúlveda que, en certa ocasión, acompañou ó poeta Eugeni Evtuchenko na súa visita á casa de Pablo Neruda, onde chegaron con algún atraso. Evtuchenko ia ‘tomando’ sen parar, pero quizais a for de alto e mangallón como era, demostraba ter unha capacidade insólita para resistir o trago enérxico. Neruda estáballes agardando pacientemente na porta tendo na man unha botella dun fabuloso viño francés, co propósito de darlles a benvida. O poeta ruso, saludou e axiña se decatou da calidade do viño co que se lle agasallaba. Non dudou un momento en apoderarse da botella e, ó punto, procedeu a bebela a morro, toda enteira e de ‘penalty’. Diante do cal, Neruda non puido reprimir unha exclamación, que procurou que so a escoitara Sepúlveda, para non semellar indiscreto: “¡Qué grandísimo fillo de puta!”, díxolle ó ouvido.

O poeta chileno, premio Nóbel de literatura, foi una grande amante do viño. E non ten dúbida que foi un dos seus mellores cantores. De feito, a “Oda al vino”, que forma parte das ‘Odas elementales’, é un dos seus poemas máis logrados. A descripción que fai do feitío que presenta o viño, diante da impresión ocular, é realmente brillante, como se pode apareciar na primeira estrofa do poema, na que ademais remata anticipando a relevante función social que desempeña o viño: “Viño cor de día, / viño cor de noite, / viño con pés de púrpura / ou sangue de topacio, / viño, / estrelado fillo / da terra, / viño, liso / como unha espada de ouro, / suave como un desordenado veludo, / viño encaracolado / e suspendido, / amoroso, / mariño, / nunca coubeches nunha copa, / nun canto, nun home, / coral, gregario es, / e cando menos mutuo”. Alude despois a que o viño alenta as veces as lembranzas e mesmo é quen de propiciar “bágoas transitorias”, pero este non é o seu risco primordial, senón a ledicia que contén e transmite: “o teu fermoso / traxe de primavera / é diferente, / o corazón sobe ás ramas, / o vento move o día, / nada queda / dentro da túa alma inmóbil”. Xa que logo, no dicir do poeta, o viño anima e aleda o espíritu, disipando as súas sombras, promove a extroversión e mesmo a cantiga, que ben pode adoptar a forma de canto coral: “O viño move a primavera, / crece como unha planta de ledicia, / caen valados, / penedos, / péchanse os abismos, / nace o canto”.

Nunha das pasaxes máis conseguidas da oda, reflicte Neruda, con deslumbrante imaxineria poética, o papel que desempeña o froito da viña na relación amorosa: “Oh ti, xarra de viño, no deserto / coa sabedeira que amo, / dixo o vello poeta. / Que o cántaro de viño / ao bico do amor some o seu bico”. E, deseguida, desenvolve un canto hedonista a atracción erótica que inspira a belleza da muller, debullando as provincias do seu corpo en referencias plurais ao universo do viño: “Amor meu, de súpeto / a túa cadeira / é a curva colmada / da copa,/ o teu peito é o acio, / a luz do alcol a túa cabeleira, / as uvas as túas mamilas, / o teu embigo selo puro / estampado no teu ventre de vasixa, / e o teu amor a fervenza / de viño inextinguible, / a claridade que cae nos meus sentidos, / o esplendor terrestre da vida”.

(Publicado en Galicia Hoxe, 10/12/2010)

CURSO DE CULTURA DO VIÑO: LORCA

2010-12-05T05:56:00.000-08:00

CURSO 2º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

3ª SESIÓN: FEDERICO GARCÍA LORCA

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).

Data: Mércores, 15 de Decembro, ás 20 horas.

Condutor da Sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Marqués de Vizhoja (D.O. Rías Baixas. O Condado)

Presentación:

A terceira sesión do 2º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada a un grande poeta, membro da Xeración do 27, Federico García Lorca. Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales e A mesa e manteis), e as intervencións da profesora María Outes, darán conta das características esencias da súa obra literaria e das súas suxestivas referencias á cultura do viño. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais, ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla.

Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo dos viños da adega invitada para esta sesión, Marqués de Vizhoja (D. O. Rías Baixas), que elabora uns excelentes e gorentosos caldos caracterizados polo seu xenuíno feitío. Servirase tamén pan de pita, símbolo da Andalucía arábiga que engaiolou a Lorca, e un compango composto de porco ibérico e aceitunas aliñadas, amén dunha cunca de caldo galego por riba, que a ben seguro Federico tomaría en Compostela, cando escribiu os seus coñecidos poemas en galego. A todo isto da dereito a inscrición (10 €).

Ao cabo, farase así mesmo un concurso de apreciación literaria do viño. Os alumnos que desexen aspirar ao galardón, tentarán de reflectir as impresións que lles produza o paladeo do viño realizando composicións poéticas ben ao xeito estilístico do Cancioneiro xitano, ou ben ao dos poemas rimados en lingua galega. Tamén poderán optar polo libérrimo e onírico sendeiro creativo que caracteriza o estilo surrealista de Poeta en Nova Iork, ou mesmo haberá quen queira explorar a opción da escritura automática de intencionalidade poética.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

(A copa borracha)

(Para máis información sobre os cursos, teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Obra de María Outes Velay gañadora do concurso de expresión plástica de apreciación do viño. Representación neofigurativa con técnica povera que presenta unha coloración baseada na impregnación de viño tinto e perfís esbozados con tizne de castaña asada e rolla flambé de botella de viño”.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Viño e Poesía

2010-12-05T04:26:00.000-08:00

Teño para min que á pluma Ramón Cabanillas débese o poema máis fermoso escrito en lingua galega en loanza do viño. O vate de Cambados non enxalza o viño en xeral, senón un en particular, como deixa moi claro no mesmo título da composición: “Diante dunha cunca de viño espadeiro”; un caldo moi popular e acreditado a comezos do século XX, cando Cabanillas da ao prelo Da terra asoballada (1917), e hoxendía cunha presenza minúscula no panorama vitivinícola de Galicia. Na composición alúdese ao traveso de fermosas imaxes ao creto de que gozaba o tinto espadeiro entre os antigos frades e fidalgos, que o tiñan por moi axeitado para rexas bebedelas e auxilio de compangos: “¡O espadeiro amante! ¡O viño doce! / ¡Alegría de mallas e espadelas, / compañeiro das bolas de pan quente / e as castañas asadas na lareira! / ¡O espadeiro! ¡O resolio que louvaron / en namorantes páxinas sinxelas / os antigos abades do mosteiro / de Xan Daval, na vila cambadesa, / aqueles priores leigos e fidalgos, / mestres na vida, na virtú e na ciencia, / que sabian --¡ouh tempos esquencidos!-- / canta-la misa, escorrenta-las meigas, / acoller e amparar orfos e pobres, / rir coas rapazas, consella-las vellas, / darlle leito e xantar ós peregrinos, / pechar por foro as portas da súa igrexa / á xusticia do Rei, cobra-los dezmos / e dispoñer vendimas e trasegas!”. Polo demais, achega Cabanillas un repertorio de imaxes plásticas moi logradas describindo as calidades do viño, nomeadamente no que fai ao seu aspecto, recendo e gusto, e así mesmo os efectos confortadores que produce en quen o bebe: “¡O espadeiro morno! ¡O roxo viño, / sangue do corazón da nosa terra, /que arrecende a mazás e a rosas bravas, / quence os peitos e as almas alumea, / e sabe a bicos de mociña nova, / aldeana e triqueira! / ¡Como canta ó caír nas brancas cuncas / desde as pintadas e bicudas xerras! / ¡Como latexa e brilla ó coroalas! / ¡E como loce e ri cando as adreza, / asemellando fíos de rubises, / cun rosario de escumas sanguiñentas!”. Son tamén moi fermosas as expresións coas que o poeta enxalza a ledicia que esta caste de viño transmite ao corazón: “¡Espadeiro! ¡Espadeiro! ¡Ledo viño / das noites mozas! Claridá de estrelas. / O aturuxo zoando nas quebradas...”. E con este mesmo teor remata a composición cunha alusión ao mito do celtismo, que constitúe todo un manifesto e cumple unha función de exaltación das orixes do pobo galego: “¡Ouh, espadeiro amante! ¡Ouh, roxo e quente / sangue do corazón da nosa terra! / ¡Acende os corazóns dos apoucados! / ¡prende lume nas almas, viño celta!”. Xa que logo, temos nesta oda de corte anocreóntico unha nota épica que vetea a composición cun feliz contraste.

É tamén moi fermoso un breve poema, da autoría Xosé María Álvarez Blázquez, consagrado a outro dos príncipes do reino dos mostos do Salnés, pero que tamén campea noutras bisbarras galegas: o albariño: “Fumos o viño albariño / fror da terra vendimada / Como quen vai de camiño / e quedamos de pousada”. Sería moi desexable que estas logradas composicións poéticas tivesen unha expresión musicalizada. Non faltan músicos no país co talento necesario para facéreno.

(Publicado en Galicia Hoxe, 03/12/2010)

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

2010-11-28T15:06:00.000-08:00

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

3ª SESIÓN: MIGUEL DE CERVANTES

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).

Data: mércores, 1 de Decembro, ás 20 horas.

Condutor da Sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Castro de Lobarzán (D.O. Monterrei)

Con buenos vinos pusieron en olvido todas las borrascas pasadas con el presente gaudeamus. (Cervantes: El Licenciado Vidriera.)

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

A terceira sesión do 1º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Musica vai estar dedicada ao escritor máis ilustre das letras hispanas, Miguel de Cervantes, quen en obras tan singulares como Don Quixote e as que compoñen as Novelas Exemplares aludiu a aspectos moi relevantes da cultura do viño e a gastronomía do conxunto de España no Século de Ouro. É, ademais, moi de agradecer que Cervantes ponderara o viño de Galicia en El licenciado vidriera.

Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales e A mesa e manteis), e as intervencións da profesora María Outes, darán conta das características esencias da súa obra literaria e dos seus suxestivos testemuños sobre os viños máis reputados na España daquel tempo –na que o viño tinto era o máis popular- e do peculiar xeito de bebelos e catalos. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais de século XVI e composicións clásicas inspiradas na inesquecible obra cervantina, como as de Richard Strauss, Maurice Ravel e Ernesto Halffter (ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla).

Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo do viños da adega invitada para esta sesión, que estará representada por Jose Manuel Fernández Justo: Castro de Lobarzán, que elabora con excelencia viños brancos e tintos, e se encontra situada na innovadora e punxente D.O. Monterrei. Coa súa contribución temos garantido o goce duns caldos espléndidos, amistosos, acolledores e cálidos, que a bo seguro constituirían o soño de Sancho Panza, quen, incapaz de facer gala de modestia –que si sabía practicar en cambio o seu amo- gabábase de buen mojón, que era a expresión que se empregaba daquela para significar que era moi avezado na nobre arte de catar os viños.

Como apuntaba Otero Pedrayo, non é posible entender a Galicia do viño sen a Galicia do pan. Con ámbalas dúas especies nutríronse os galegos e, consonte con isto, servirase un compango de queixo manchego e castañas, apoiado en pan candeal e moreno, cocido en forno de leña, que a todo isto da dereito a inscrición (10 €).

Ao cabo, farase así mesmo un concurso de apreciación do viño por medio da representación plástica, tomando como referencia e fonte de inspiración as obras de arte que ilustraron ao longo da historia a cultura do viño e teñen a Baco como ilustre mentor. Mais non nos despediremos deste encontro cordial sen antes invocar ao patrón desta sensible confraría de amadores do viño, a literatura e a música: San Migueliño das uvas maduras, / moito me tardas, pouco me duras.

Agardo que a sesión a todos preste, ilustre e divirta.

(Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Cervantes e o Viño

2010-11-28T15:04:00.000-08:00

Miguel de Cervantes, o máis ilustre escritor das letras hispanas, en obras tan singulares como Don Quixote e as que compoñen as Novelas Exemplares aludiu a aspectos moi relevantes da cultura do viño e a gastronomía do conxunto de España no Século de Ouro. É, ademais, moi de agradecer que Cervantes ponderara o viño de Galicia en El licenciado vidriera. O Quixote é un libro que conmove como ningún outro Nos emociona o seu sentir, que é unha das claves do estilo cervantino, posto que “quen sabe sentir, sabe dicir”. Ten un punto entrañable. É un libro pleno de amor. O autor axuda a que o lector descubra en si mesmo o que ten de mellor: unha infinita capacidade de comprensión, o amor cara ás cousas e as criaturas, e desde logo tamén cara aos froitos da terra.

Referirémonos a unha cuestión que se suscita no Don Quixote, de Cervantes. Sancho Panza, bon “mojón”, é dicir, catador de viños, aparece nunha determinada pasaxe empinando a bota de viño que lle ofrece o escudeiro do ‘Caballero del Bosque’, e así estivo ollando as estrelas un bo carto de hora. Dá logo un grande salaio ó rematar e loa a súa calidade, en forma irónica, dando a entender o contrario do que aparenta dicir: –“¡Oh hideputa, bellaco, y cómo es católico!”. Que está loando o viño, é incuestionable, como o da a entender o contexto da escea e, como, asemade advirte Francisco Rico, nunha nota ó pe, onde traduce a expresión de Sancho por: “qué bo está”. O que non aclara, en cambio, o erudito cervantino, e non viría mal para a comprensión da frase, é qué diantre quere dicir o semantema “y cómo es católico”.

Temos, así pois, plantexado nos clásicos da literatura o binomio, neboento en apariencia, viño “cristiano” / “moro”. Sácanos de dúbidas o Diccionario da ‘Real Academia Española de la Lengua’, que contempla a acepción de “moro” nun senso figurado e familiar: sinala, en efecto, que: “Aplícase al vino que no está aguado, en contraposición al bautizado o aguado”. É dicir, “bautizado” ou “cristiano”, poderíamos engadir, pola nosa parte. Este uso de tales vocábulos semella ter sido moeda corrente antano, como o confirma a súa plasmación nun dito popular, recollido no refraneiro de Francisco Rodríguez Marín: “Vino bautizado no vale un cornado; vino moro, plata y oro”. Podemos aclarar moi ben agora a paradóxica laudatio feita por Sancho ó viño; semella querer dicir isto: que o viño en cuestión era bo (non “hideputa”), leal (non “bellaco”), e “moro”, (non augado, “bautizado”, ou “católico”).

Polo demais, na literatura de Valle-Inclán tamén se plantexa a cuestión da pureza do viño, o feito de que fose “moro”. En efecto, nunha das Comedias Bárbaras, ‘Cara de Plata’, encontrámonos nun pobo cunha mesoneira que inquire a uns fidalgos que recalaran no local, qué clase de viño querían que lles servira, da terra ou ben do Ribeiro. Un deles, don Pedrito, respóndelle: “-Sea moro y sea del infierno”. A mesoneira, pola súa banda, precisalle na súa resposta que: “-Todo él es moro”.

(Publicado en Galicia Hoxe, 25/11/2010)

Cursos de Cultura do Viño. Sesión sobre Cervantes e o Viño. Lar das Meigas

2010-11-26T01:47:00.000-08:00

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

3ª Sesión: MIGUEL DE CERVANTES

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).

Data: mércores, 1 de Decembro, ás 20 horas.

Condutor da Sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Castro de Lobarzán (D.O. Monterrei)

-Con buenos vinos pusieron en olvido todas las borrascas pasadas con el presente gaudeamus. (Cervantes: El Licenciado Vidriera.)

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

Os comentarios do director do curso, Xavier Castro (autor de A rosa do viño, A la sombra ejemplar de los parrales e A mesa e manteis), darán conta das características esencias da súa obra literaria e dos seus suxestivos testemuños sobre os viños máis reputados na España daquel tempo –na que o viño tinto era o máis popular- e do peculiar xeito de bebelos e catalos. Combinaranse estas exposicións coa audición de obras musicais de século XVI e composicións clásicas inspiradas na inesquecible obra cervantina, como as de Richard Strauss, Maurice Ravel e Ernesto Halffter (ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla).

Agardo que a sesión a todos preste, ilustre e divirta.

(Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Cunqueiro Fala do Viño

2010-11-24T15:27:00.000-08:00

Unha paseata pola xeografía dos viños galegos da man de Álvaro Cunqueiro resulta moi enriquecedora para mellorar a arte de falar dos viños. A súa literatura cumple tamén esta función. Apuntaba o escritor mindoniense que os viños de Lemos e Chantada, cando son brancos, semellan mazás reinetas, e cando tintos, “de la clara violeta”, sendo así que se comportan ledos, soltos e pobres. Cunqueiro gustaba moito destes tintos parvos. Coa axuda do Sil, producen Ponferrada e o Bierzo uns “agudos caldos, templados y ruidosos, con su agrillo y su espuma murmuradora”. Polo pai Miño abaixo perfílanse os ribeiros miñotos de Asma e de San Fiz, espallándose por alí as viñas de Belesar. Degustábanse competentes viños –como gostaba dicir Manuel María-, non tanto os brancos como os tintos. Cualificaba aos viños chantadinos como “moi serios”, provistos dun “corpo levián e soave”.

Polo que fai ós caldos do Barco de Valdeorras, resultan ó seu ver cabales e serios. Nomeadamente, o tinto valdeorrés semelláballe un viño ancho e severo, “con la medida de la boca cuando se está comiendo fuerte, y (…) con él calmas tu sed, con la paz y el dulzor con que una mano amiga se apoya en tu hombro”. Verbo do Amandi, refire a lenda de que resultaba caro ao emperador Augusto, e confesaba que, “Yo, cuando el bimilenario, bebí un poco, para ponerme a tono con la paz romana”. E engadía: “Un viño ilustre, sin dúbida, o de Amandi, moi cortés, recatando no “bouquet” ao comenzo, para despóis deixar que viva na boca aquel lento perfume, e vaia e veña…”. Grandes viños daban, sen dúbida ningunha, os ribeiros do Avia, que posuían unha cualidade inapreciable: daban a temperatura do home. Confiaba en que algún experto puxera de manifesto que os honrados e católicos viños do Ribeiro eran os máis aptos para o bandullo da latinidade europea. Ponderaba especialmente as excelencias do viño tostado Ribeiro, ambrosía e “madre de levitaciones”. Os viños de Ribadavia participan do aura que rodea o seu aberto e preclaro nome, de aí o seu sabor a feno, a melocotón e a outono. Cunqueiro apreciaba en gran medida os brancos que levaban máis dunha metade de treixadura. Parecíanlle os viños albos os máis axeitados para despabilar a mente. Servían para o aperitivo dos estudosos, do Padre Feixóo, ou do seu mestre, Otero Pedrayo. E ademais, “á tardiña, preparan a ialma para a contemplación das brilantes estrelas”. Confiaba don Álvaro nas virtualidades dos caldos -nomeadamente brancos- en tanto que espoleadores das capacidades creativas dos escritores. Salientábao así no caso de Shakespeare, coidando que ben puidera ser que algunhas das esceas das súas mellores pezas foran fillas de “eses lóstregos que algúns viños, lúcidos e falangueiros, abren na mente”. Prodixios que os nobres viños son quen de facer.

En Salvaterra, na bisbarra do Condado, parecíalle que era Meder quen adoitaba producir os mellores tintos, caldos tradicionalmente serios e secos. Tan estupendos viños obtiveron nombradía e galardóns porque “se abrían en la boca como las alas de un pájaro que despegase después de peteirar un racimo”.

(Publcado en Galicia Hoxe, 19/11/2010)

CURSO DE CULTURA DO VIÑO; PARDO BAZÁN

2010-11-24T15:23:00.000-08:00

CURSO DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Sesión: EMILIA PARDO BAZÁN

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).

Data: Novembro, 23 martes, ás 20 horas.

Condutor da sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Regina Viarum (D.O. Ribeira Sacra)

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

A segunda sesión do 2º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Música está dedicada a escritora e intelectual quizais máis relevante das letras hispanas da época contemporánea: Emilia Pardo Bazán. As cuestións referidas á cultura do viño teñen unha presenza moi salientable nas súas obras, coas que achega un testemuño de inestimable valor para a recreacións da sociedade galega do pasado.

Os comentarios do condutor do acto, Xavier Castro, darán conta das características esencias da súa personalidade e obra literaria, deténdose especialmente na consideración dos aspectos enolóxicos.

Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo dos viños da Ribeira Sacra, pertencentes a prestixiosa adega Regina Viarum, que estará representada por Iván Gómez, e o recitado dalgúns textos senlleiros de Emilia Pardo Bazán, mesturado todo coa audición de documentais, pezas musicais galegas e composicións de música clásica (ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla).

Como apuntaba Otero Pedrayo, non é posible entender a Galicia do viño sen a Galicia do pan. Con ámbalas dúas especies mantivéronse os galegos na encrucillada da vida, nutrindo con elas os corpos e confortando os espíritos, tanto nas horas ledas como nas etapas pesarosas. Consonte con isto, serviranse pinchos compostos por bo pan campesiño de millo e de centeo, tan presentes nas obras da escritora coruñesa, e máis un compango de friames de porco celta e castañas asadas, que a todo isto da dereito a inscrición.

Farase asimesmo un concurso de apreciación literaria do viño, tomando como referencia e fonte de inspiración as expresións enolóxicas populares e asemade tamén as literarias.

(Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122 / 609 653 228. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / franciscojavier.castro.perez@usc.es/ Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Sesión Álvaro Cunqueiro, Curso Cultura do Viño / Lar das Meigas

2010-11-14T03:18:00.000-08:00

CURSO 1º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

2ª Sesión: Álvaro Cunqueiro

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago).

Data: Novembro, 17 mércores, ás 20 horas.

Condutor da sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Cabaleiro do Val

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

A segunda sesión do 1º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Música está dedicada a un dos escritores más imaxinativos das nosas letras e forxador ademais dunha peculiar sensibilidade en relación cos viños e a gastronomía de Galicia: Álvaro Cunqueiro.

Os comentarios do condutor do acto, Xavier Castro, e as intervencións da profesora María Outes, darán conta das características esencias da súa obra literaria e da súa decisiva achega ao estudo e enaltecemento dos viños galegos.

Nesta ocasión servirase un tipo de viño moi apreciado por Cunqueiro, procedente dunha acreditada adega da Terra do Salnés, Cabaleiro do Val, situada en Dena (Meaño) que elabora un viño albariño de gran calidade e feitío artesán. Poderemos coñecer así a prestancia e autenticidade das adegas artesáns da D.O. Rías Baixas, cuxa asociación preside o propietario da devandita adega, Paco Dovalo, a quen teremos ocasión de escoitar nesta sesión.

Mais convén tamén mollar a palabra e, deste xeito, as glosas e comentarios iranse entreverando co paladeo do viño albariño, e o recitado dalgúns textos senlleiros de Álvaro Cunqueiro, mesturado todo coa audición de poemas musicados e cancións (ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla) de Amancio Prada, Luís Emilio Batallán, cantigas populares e algunhas obras clásicas.

Como apuntaba Otero Pedrayo, non é posible entender a Galicia do viño sen a Galicia do pan. Con ámbalas dúas especies nutríronse os galegos e, consonte con isto, serviranse pinchos compostos por bo pan de molete de Compostela, cocido en forno de leña, loado por Cunqueiro como un dos máis sabedeiros do país, e máis un compango de queixo e castañas asadas, que a todo isto da dereito a inscrición.

Farase asimesmo un concurso de apreciación literaria do viño, tomando como referencia e fonte de inspiración as expresións enolóxicas do escritor de Mondoñedo.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Falar do Viño

2010-11-14T03:17:00.000-08:00

Ninguén falou dos viños galegos –e, en verdade, das cousas todas do país- con tanta graza e xeito como Cunqueiro. No seu criterio, eran os galegos uns viños de “tirarlles a pucha”. Aprezaba ademais determinadas concomitancias entre os o feitío dos caldos galegos e o carácter, o ethos das xentes do país; opinaba, deste xeito, que os nosos viños son: “como somos nós, humildes e mansos, honestos, suaves e remisos”. Por certo, que non dista moito esta percepción da que pergueñou Miguel Hernández: “gallegos de lluvia y calma”. Todo un programa de goberno en tempos de desertización e seca na Hispania e mesmo en boa parte do planeta e, nin que decir ten, de estrés globalizado tamén.

Cunqueiro tivo sempre a orella moi fina para a escoita da fala viva da xente, que logo recreou nas súas obras. No xeito popular de expresar o aprezo das cualidades dos viños desempeñaba un relevante papel o aspecto visual: o viño novo tiña que presentar un aspecto satisfactorio para que se considerase que estaba xa feito e, por conseguinte, apto para a bebida. Adoitábase empregar comunmente a expresión, que recolle tamén Otero Pedrayo nunha peza teatral, de que o viño tiña que “dar a cara”. Mais esta maneira de referirse a tal requisito podía dar pé a certo equívoco. Un trazo que lle confería prestancia e valor a un caldo era que fose “chispeiro”. Un refrán sentenciaba que: “O viño que é chispeiro non precisa de pregoeiro”. O diccionario de Eladio Rodríguez ofrece unha definición moi axeitada do “viño chispeiro”, ou ben “viño con chispa”, inferida da acepción que reviste na comarca do Ribeiro; sinala que chispeiro é o viño: “que salta y burbujea al echarlo en el vaso o en la taza, demostrando buena calidad”. Valorábase pois o viño que salta ou chispelea. Un proverbio consignado nos refraneiros galego e castelán establecía toda unha regra de cálculo do gosto alimentario popular, referido ás calidades de tres productos básicos: “Viño, que salte; queixo, que chore; pan, que cante”. Semella evidente que se postula un tipo de queixo fresco e rezumante, que metaforicamente “chore”; o pan debía “cantar”, por estar trísquente; e o propio do viño é que “salte”, pola súa graza e animación. Nun furancho dos arredores de Vigo, Eliseo Alonso recolleu unha variante do citado refrán: “O pan con ollos; o queixo, sen ollos; o viño que salte os ollos. Teimase na idea de que o viño sexa vivaz, ledo e brillante.

Era costume reparar tamén na escuma que se tivese formado ó caer o chorro de viño. Cando se escanciaba un bo viño reparábase en se as burbullas eran abondosas e se formaban unha estrela; deste xeito, era común a expresión ponderatoria: “qué estrela ten este viño!”. Se o viño formaba burbullas, xa inicialmente, a xeito dun rosario de escumas nos arredores do chorro, segundo este ía caendo, para apousentárense despois nas marxes da cunca, declaraban que era “rezador”- calificativo que tamén servía para apreciar a augardente-, sinal incontestable de que o que tiñan diante era un viño apto para santos bebedores.

(Publicado en Galicia Hoxe, 12/11/2010)

Curso sobre Cultura do Viño: Rosalía de Castro

2010-11-08T04:11:00.000-08:00

CURSO 2º DE CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

1ª Sesión: Rosalía de Castro

Condutor da sesión: Xavier Castro

Adega invitada: Aurea Lux (D.O. Ribeiro)

Data: Novembro, 9 martes, ás 20 horas.

Lugar: Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47. Santiago).

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

A primeira sesión do 2º Curso de Cultura do Viño, Literatura e Música está dedicada a Rosalía de Castro, que non é só unha das grandes creadoras da cultura europea oitocentista, senón que, dende a sensibilidade actual, aínda os seus versos gozan de louzanía e resultan connotativos e portadores de emocións para moitas persoas da nosa época. A súa obra ten ademais un grande interese etnolóxico e contén unha fecunda canteira de referencias aos viños de nós, e singularmente do Ribeiro, o viño máis nobre ao traveso da historia toda de Galicia, sendo merecente da gabanza de Cervantes e Tirso de Molina.

Os comentarios do condutor do acto, Xavier Castro, darán conta das características esencias da súa obra literaria, moi vencellada a súa peripecia vital, e aludirán ás referencias que a poetisa fai á cultura do viño. Ademais, a profesora María Outes fará a recitación dalgúns poemas. Mais convén tamén mollar a palabra, e deste xeito as glosas iranse entreverando co paladeo dos viños do Ribeiro, e o recitado dalgúns textos senlleiros de Rosalía, mesturado todo coa audición de poemas musicados e cancións (ilustradas con vídeos exhibidos nunha pantalla) de Amancio Prada, Luís Emilio Batallan, cantigas populares e algunhas obras clásicas.

Nesta ocasión serviranse -ça va de soi- viños do Ribeiro. A adega invitada, Aurea Lux, ben representada polo seu promotor, o profesor de socioloxía Manuel Docampo, constitúe un obradoiro artesanal que elabora uns caldos de probada calidade: Leive Paradigma, elaborado con uva treixadura, albariña e loureira, e a outra marca de seu, Leive Treixadura, que presenta un carácter monovarietal, e ademais tamén o tinto Preto, mosto polisémico de nome e de substancia, evocador en todo caso da calidez do achegamento humano.

Como sinalaba Otero Pedrayo, non é posible entender a Galicia do viño sen a Galicia do pan. Conformes con isto, serviranse pinchos compostos por bos pans campesiños, de millo e centeo, e tamén algún compango de friames de porco celta e petiscos de queixo, que a todo isto da dereito a inscrición.

Para rematar, farase asimesmo un concurso de “A rosa do viño” que permitirá ao gañador obter un premio no que se concitan a excelencia do viño co beneficio da cultura.

Agardo que a sesión a todos preste.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

PROGRAMA XERAL DOS CURSOS DE:

CULTURA DO VIÑO, LITERATURA E MÚSICA

Lar das Meigas: Espazo para a convivialidade cordial. Un ámbito para a cultura e o goce do viño.

Polo demais, os escritores aos que está dedicado o 2º CURSO son os seguintes: Rosalía de Castro, Emilia Pardo Bazán, Federico García Lorca, Pablo Neruda e Ernest Hemingway.

Como complemento dos cursos prevese realizar excursións a adegas emprazadas nas rutas dos viños que se anunciaran oportunamente e terán un custe suplementario.

CURSO VIÑO 1, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 3 Mércores): Charles Baudelaire.

2ª Sesión (Novembro. 17 Mércores): Álvaro Cunqueiro.

3ª Sesión (Decembro. 1 Mércores): Miguel de Cervantes.

4ª Sesión (Decembro. 22 Mércores): Ramón María del Valle-Inclán.

5ª Sesión (Xaneiro. 19 Mércores): Aymeric Picaud (Códice Calixtino). Viño no Camiño de Santiago.

CURSO VIÑO 2, SESIÓNS:

(Cada sesión é independente. Pódeste apuntar unicamente a ela, no local en que se celebra, á hora do comezo)

1ª Sesión (Novembro. 9 Martes): Rosalía de Castro.

2ª Sesión (Novembro. 23 Martes): Emilia Pardo Bazán.

3ª Sesión (Decembro. 15 Mércores): Federico García Lorca.

4ª Sesión (Xaneiro. 12 Mércores): Pablo Neruda.

5ª Sesión (Xaneiro. 26 Mércores): Ernest Hemingway.

HORARIO: de 20 a 22 horas.

LUGAR DE REALIZACIÓN

As sesións terán lugar no local Lar das Meigas (Rúa do Vilar, nº 47 Baixo. Santiago)

INSCRICIÓN

Para máis información Teléfonos: 665 212 825 / 981 565 122. E-mail: lardasmeigas@gmail.com / Páxina Web: www.lardasmeigas.com)

Rosalía de Castro e a Marxinación da Muller (II)

2010-11-08T04:08:00.000-08:00

Méndez Ferrín ten salientado que a pluma de Rosalía Castro foi unha das moi contadas que salientaron as diferenzas sociais que dividían á comunidade aldeá, ollada como un todo indistinto e compacto polos máis dos creadores galegos. Na obra da escritora padronesa existen os pobres e tamén quedan patentes os riscos de insolidaridade que se producían entre os veciños, aos que unha imaxe tópica e idealizadora teima en presentar por veces como un agregado entregado sen apenas fendas ás prácticas de cooperación comunitaria. Porén, Rosalía, alude en “Miña casiña, meu lar”, de Follas novas, aos desentendementos e mesmo desavenencias que por suposto tamén se producían: “Fun á porta dun veciño / que tiña todo a fartar; / pedín-lle unha pouca broa / e non ma quixo emprestar”.

Pero aínda ademais tivo Rosalía a perspicacia para reparar nas diferencias de xénero que se rexistraban no seu tempo. Chamou, deste xeito, a atención sobre os atrancos e graves incomprensións que encontraban as “literatas” para seren aceptadas nunha Galicia decimonónica marcadamente andrárquica. E tamén puxo en evidencia a marxinación da muller galega de toda condición, e a súa supeditación con respeito ao home. E aludiu así mesmo á desigualdade que se rexistraba no matrimonio que o convertía una pésimo negocio para a muller, sen esquecer tampouco a discriminación laboral que existía daquela e que conlevaba unha notable sobrecarga de tarefas para as mulleres, reparando no feito de que a muller campesiña traballaba nos eidos, ía por auga, leña, e fariña ao muíño, e aínda por riba cargaba en exclusiva coa limpeza e arranxo da fogar. Polo demais, a poetisa puña de relevo algúns aspectos da condición feminina en relación coa alimentación. As mulleres comían menos e tamén cataban unha ración de viño inferior. Beber viño constituía non poucas veces un problema para a súa valoración social, e a muller víase obrigada a beber “de ocultis” para non quedar exposta á censura. Así, no poema “Xan”, pertencente a Follas novas, alude a Pepa, unha muller labrega que ““si pode bota un neto / ca comadre, qu'agachado / trai-llo embaixo do mantelo”.

Tamén as fontes orais sinalan que este tipo de situacións eran máis correntes nas mulleres anciás, que se encontraban soas, abandonadas, ou –como dicía unha informante- “aburridas” (o que podería traducirse por: deprimidas). Pero, non deixa de ser certo que conseguir viño para beber era un problema para todas as mulleres, fora cal fora a súa idade. Ben de maneira regular, ou ben nalgunha etapa da súa vida, a muller que sentise desexos de beber tiña que deseñar algunha estratexia para obter o viño. Dende logo, hai informacións que suxiren que as mulleres xoves tamén recurrían ó expedente do desemulo. Existe no cancioneiro popular unha cantiga, de intención denunciatoria, alusiva ó ocultamento de que se valían as mozas celosas de preservar o seu creto público para efectuar a compra de viño. Velaí: "As mozas de Vilanova / dicen que non beben viño / e debaixo do mantelo / levan o xerro escondido". Existe tamén unha versión moi semellante no cancioneiro popular español: “Las señoritas de ahora / dicen que non beben vino; / debajo del polisón / llevan el jarro escondido”.

(Publicado en Galicia Hoxe, 05/11/2010)